Bukog

Cebu Paingon Nasipit.

2009-06-14T20:42:00.001-07:00

Kung gitabok man nato
ang lawod karon kini tungod kay
nahuman na ang tanan sa Cebu, Nay;

ang buhagay sa uwan, ang mga naanod
sa lunop, ang kakulba sa umaabot nga buhawi,
tanan nalansang na sa imong katre karon
kung asa tul-id ang imong tiil
ug nabawg ang imong pahiyom.

Way laing hayag gawas sa nagbukal bukal
nga dagat sa salog sa barko,
bisan ang langit way liting
mibaglis sa iyang hawanan,
bisan ang mga bakal sa pantawan
amang nga giluom ang katognaw
aning atong byahe karon.

Layo pa ang kadlawon,
apan buot nakong ilabay ang akong kasing kasing
sa dagat aron kaunon ni sa mga mantas nga pating
og duha tang mangatulog inig abot sa Nasipit.

June 12, 2009

ang kinaiya sa pag-inusara

2009-06-14T20:33:00.000-07:00

Naa sa lasa sa french fries;
inig tuslo nimo sa ketsap,
inig paak nimo sa patatas,
managhan ni sa atop sa imong baba,
ibabaw sa imong dila.

Naa ni naglangoy sa usa ka
plastik nga baso sa kape;
mutiglom-mupaibabaw, mutuyok-tuyok
mahimong buwa, mukuyog sa hangin,
mutapot sa baga sa sigarilyo
nga yupyupon aron magtapok sa ash tray.

Madunggan nimo ang laguto niya
sulod sa baso sa mga nagtanday nga ice,
madunggaan nimo ang pasumbingay niya
sa mga bag-ong bokabularyo sa imong dila
sama sa mga nagbitay nga suga
sa lumad nga kisame sa karaang coffee shop.

Ug bisan pang kinsang grupo ang
imong mahimamat sa gamayng kompyuter
mutaguktok ang kahagtok sa pag-inusara
sa kada lakaw sa imong browser,
makiglumba sa uploading ug downloading.

Tungod kay ang pag-inusara,
anak sa liking kawayan
imong gisagop, imong gipasilungan
dihang mibiya ka sa imong balayng natawhan.

June 13, 2009

Hulagway

2009-05-18T03:10:00.000-07:00

Gidayungan sa mga holmigas
ang mga nag-inosarang mumho,
ug nanampiling ang mga insekto
sa mga kinan-an sa banggirahan.
Gadumili pagbaktas ang tiil sa orasan
sama sa panagsang tulo sa tubig’s gripo
uban sa pagtakla sa mga butiki sa kisame.

Kung kayo palang ning akong tinabisan
dugay rang naugdaw ang imong hulagway
sulod sa bulsa sa akong dughan,
apan gabasa ra ang akong mata sa
pagpangga sa aso’s Marlboro kung asa
ang tanang upos misagol karon
sa mga botelyang pagmahay nako kanimo,
Tagayi pa ko inday.

Isa, duha, tulo, sa panahon sa way klaro

2009-05-10T05:47:00.000-07:00

Pila ka tikang gikan sa imong giludhan
ang imong giatrasan,
isa?

Naa nagbilangkad sa hangin
ang kahidlaw sa atong panaghigala,
nagsulod-guwa sa akong mga pahiyom,
nagkiyod sa mga imong mga pakatawa.
Ikaw nga nagapangutana, ako nga masulob-on
nangbanyos sa mga panahon nga kinahanglan
ta moginhawa.

Pila ka tikang sa imong giatrasan
ang imong gibarogan,
duha?

Ang banyos gidayon sa humol
hangtod nga nangaligo ta.
Ang panahon gikawat-kawat
hangtod nga gihangak ta.
Ang kahidlaw mibilangkad
dili lang sa hangin apil sa atong kasing-kasing
hangtod nga nahimo kining kamingaw,
Ikaw nga masulob-on, ako nga nagapangutana
nangbanyos sa mga panahon nga kinahanglan
ta moginhawa.

Gikan sa atong gihigdaan, pila ka kasing-kasing
ang atong gisamaran,
tulo?

Kinsa sa atoa ang way klaro.

ang wi-fi sa paybstar

2008-07-21T08:27:00.000-07:00

"thousand island dressing"
Nanimbawot akong balahibong
nakigharong og usap sa sagbot nga lettuce,
akong huna-huna,
murag kanding ramay gakaon
aning sagbota samo,

"hey,google my name pal"
gilad-ok nako murag tuba
ang bula sa kapeng mahal pa sa
bugas ug gas, kung nganong
dili man istriton ang dila,
masakpan pud kaha sa google
nga yungit ning nag-istorya

kung naa ka sa paybstar hotel
mahimamat nimo ang
ang puti,

hap-hap nga puti,

itom,
astang ituma,

gamay'g mata,
talinis ug mata
dako og mata

ug pislat nga ilong.

ang mga pislat og ilong
kung naa sa paybstar
manghiwi ang dila,
mu-slang ang baba
masudlan og dili ingon nato,
" You want sam kopey latey Lors?
Nowp, dyas kaphotsino Mac"

Yamat ra, dili man maliso
ang mga liog ni macario ug loreta.

Letters from the Indigenous People

2008-07-10T02:08:00.000-07:00

Dear Sir.
I am sorry I cannot attend our meeting, we can’t cross the river, and it went high because of the heavy rains which we didn’t expect. I have 16 malaria positive, I hope you can replenish our drug supplies. Our abaca products are stocked here and we can’t go to the barrio to trade it, sir we are barely eating in a day now.

This letter was sent to me by a barangay health worker (BHW) from the forest, during the burning summer of April 2007. Like her, I could no longer predict the coming of the rain, like her, I am burdened too by the erratic changes of the weather. But unlike her, I don’t have malaria patients to treat; I don’t have sack of rice, abaca that needs to be transported across the river in exchange of daily meals. This BHW is just one the many Ata-Manobos, an Indigenous People locally term as Lumad, living in the hinterlands that are greatly affected by climatic changes.

Sir;
We were not able to use the bamboo raft because it didn’t rain for 1 month now. We just walk 2 days from here in order to get to the centre to attend our meeting. When is our next meeting? I have malaria positives and other patients to treat; I don’t know why it keeps on increasing.

This was relayed by a brgy. malaria microscopist during our meeting on October last year, which is supposedly a rainy season in Mindanao. The river is their channel of transportation, but without rain they can’t use their raft to transport patients, and without it they need to walk at least 2 days to reach the health centre. This is the way of life of those living in the hinterlands.
The Ata-Manobos is one of the Indigenous People in Davao; their culture, their society, their identification and sense of being are connected with their understanding of the nature, which for many generations has been their guide for survival. They knew it well; the positioning of the stars, the direction of the wind, the rising of the river, and the formation of the clouds, are their basis for hunting and gathering, for foraging, for planting cereals, harvesting and trading crops or predicting sickness. These proven patterns of experience became a wisdom that has been passed by their ancestors. And they thought they knew nature well, not until global warming. With global warming, the burning question for them and eventually for us in the lowlands, do this people know how to survive and remain intact with their identity and sense of being? Or their long-practice sense of being and culture became a sacrifice for continued physical existence.

At the end of the year, the cases of Malaria among the Ata-Manobos rose to more than 400% from 2006. That was very unexpected. Entomologists and experts may present many mathematical data on the cause of this rise, but what is clearly understandable is that health services are not delivered to the Ata-Manobos due to sudden changes of weather, flash floods, landslides, let alone the terrains of the mountainous communities to reach their villages. The Ata-Manobos may not understand the complexity of the relationship between climate change, and transmission, between climate change and the life span of mosquitoes, but as experiences taught them whenever there is rain, malaria increases. But now they are puzzled by the environment they have grown with for many years; when will it rain, when will the river rise or fall, when will the mosquito spread along with breeding pools. As long as answers are blurred and changing, they are vulnerable against death. Malaria and other diseases kill many people in the hinterlands more than wars or conflicts in Mindanao.

Corporate responsibilities, and the Environment.

While these things are happenings to the lowly Ata-Manobos, foreign logging companies rampages the rain forests in the Philippines for profit, land conversions rampages the forests in rural borders as part of the booming tourism industry, or land rental for mining of foreign companies as country’s investment.
A big Korean company was permitted by the Philippine government to establish a building inside a rain forest in Zambales, which has displaced many of the Aetas. For one, the natural ecosystem in that forest was ruined; second malaria transmission gets high among the Indigenous people living there, to the hired employees and to the Korean themselves, and third local people are exposed to many diseases brought by the migrants.

But these wealthy investors in the construction site when hit by malaria and its complications can afford to have a first class treatment. These wealthy investors when caught in an unfavourable change of environment can afford to have a first class accommodation or just return to their homelands however the Aetas cannot, whose lives and culture are basically dependent on the rain forest which these wealthy investors have now constructed a skyscraper. When the forest losses its balance, the Aetas lose their home, they lose the connection between themselves and their culture, they will be exposed to many diseases they have not known which they cannot afford to treat. Eventually their group will become history, they will be a goner and no wealthy investors care for them.

This is the Philippines, a country of many natural wealth and resources but almost owned by wealthy foreign investors. The Aetas are displaced along with imbalance of the ecosystem which is the fabric of their culture. The right to their lands and to protect the environment are being sacrificed for “development” which does not trickle to the poorest sector of the society. And most importantly, this situation cannot be compensated with additional employment or gains in the gross national product, the local peoples vulnerability to sickness and death cannot be prevented thru medical outreach as corporate responsibility, the lost of connection between home and culture cannot be compensated thru giving of clothes, canned goods or school supplies as corporate responsibility.

This situation is no less to say an ethno-genocide to this vulnerable people. Slowly the state is killing this culture in the name of development.
The Ata-Manobos, the Aetas cannot change the climate according to their favour, but multi-national companies, the state and wealthy nations can do something important to protect the vulnerable people like them against the climate change. It is not by giving these vulnerable people with food, materials, houses or development fund but to re-model their company policies that have devastating effects over the balance of ecosystem, if not within their country, at least for the land of their milking cows.

Sir;
Today we received umbrella, bags and t-shirts from the government, we will use these during raining season. I just hope that there will be no more malaria in my area and that we will not be struck with sickness anymore.

A sense of being, human lives, and survival with a distinct culture can never be equated to material packages. We all seek for development, but never for selfish interests and individual gains. Health, a privilege here in the Philippines, should be a right and accessible to everybody. The way to look at health is not piece meal but holistic approach.

ang pikas kwarto, ang yawa, ug ako.

2008-07-09T06:18:00.000-07:00

Naay gabiing manglusot
ang mga hinagibang naglupad-lupad
gikan sa pikas kwarto,
tingali nangadagma na sab
ang ilang mga kasing-kasing
ug nagka umod-umod ni
sa lunangan,

Naay gabiing makigduwa
ang mga yawa ug iyang ig-agaw,
sa akong bugnaw nga dunggan,
gikan sa ilang baba, paingun sa
pikas baba, gapanagpa sa ilang kalag
nga gaaliwaros-gapangita
tingali ang kayong ilang giduwaan
gibenditahan maong nangalagpot ang
mga panuway, ug pamalikas
nga namahimong santilmo nga mipainit
sa bugnaw nakong dughan,

Apan inig kabuntag
sa pikas kwarto matingala ka nga
ginasangpit na nila ang langit,
tunga sa lunangan sa ilang dughan,
ibabaw sa mga yawa ug iyang ig-agaw
samtang gasangyaw ang ilang mga kalag,

samtang ako nagpilit sa bugnaw nga
bungbong aron makilimos
sa kung unsa man ang gikibkib nila karon.

Kon pwede bisayaon..

2008-07-07T04:36:00.000-07:00

Lagtik ang pitik sa iyang dila
arteh kaayo ang pagpa-paak sa diction;
miinat, mikurba ang iyang ngabil
ug bag-ang sa pagyawyaw
sa nationalization,

Theory dinhi, diagram didto,
model dinhi, history kuno
tingali napungot nga naminaw
silang mga naglumlom sa akong
bagul-bagul ug pislat nga ilong kay
miulbo man og kalit ang akong kaspa
(kalaming kawton)
murag migimaw man ang akong kugmo
(kalaming kuuton)
pamati nako murag dili man ingun-nato
ang arti nga pagbawg-bawg sa dila,
kuhaon pa gyud ang tingog sa ilong,
busa nanghangyo ko kay mam
kung pwede unta bisayaon ang nationalization,

arte kaayo ang pagpa-paak sa diction
miinat, mikurba ang iyang ngabil
ug bag-ang nga nagkanayon
“Yow showd lheern engliiiish dong uy!”

Giatay maning di ta magkasinabot uy..

Human ang bisayang pipila ka tuig nagtinagawg

2008-06-03T02:35:00.000-07:00

Katong napalgan nako ang uwan
ug karaang lapis sa akong inahan;

Murag gihalingan akong kamot
Murag giungo ang akong dughan;

ang hampak sa hangin
sa among nipang atop
ang lagiti sa kilat sa panganod,
ang hinay-hinayng tunob sa uwan
sa among kisame paingon sa dagway sa
salug namahimong ispirito
nga nagmando sa akong utok,
panuway tingali kay nanglagat man ang
akong mata, nagbula akong baba,
ug nagyamyam sa mga tigmong
pipila ray makasabot..

ug kung imong makaplagan
nga galutaw-lutaw ang akong
kalimutaw samtang nanaghan ang
akong mga kamot ug nagyamyam
sa istoryang yawa o ginoo rapud
ang makahubad;

Ayaw'g katingala
Ayaw'g kakurat
Labaw sa tanan
Ayaw sulayi,
Ayaw kog pugngi,

kay "baka masaksak " taka
luba kung bisayaon pa.

Demons......

2008-06-03T02:15:00.000-07:00

Sama sa gaba ang yawa dili magsaba
ang yawa dili panyawang muhalang
inik suksok sa imong galamhan..

Tingali usa ko ka yawa o
ang yawa ba karon ang
nagpuyo sa akoa, o ang niluom
nga pag-antos nahimo nang kaluha niya.
Tingali gidaug-daog ko
ug wala lang ko kabalo..

Tingali sab, kaliwat lang
kog BUANG unya naghimu-himo
ra ko ug istorya sa akong utok..

Ang Bisaya Nakong Tiil

2008-06-03T02:08:00.000-07:00

Kung tuslukon nimo sa dagum
ang aping-aping sa kumagko
sa akong tiil, tingali
way luhang musidlit, gani
malubong pa ni sa kabaga sa kubal
nga namugna sa dugay'ng
panahon ug pagtuon;

- inig manguha mig kuhol sa basakan
- inig mamaktas mi pauli gikan eskwelahan
- inig manuroy mig balanghoy nga suman
- inig pugos nga isuksok sa sapatos
nga gihirman sa silingan inig graduation.

Tinuod gabuliskad ni murag luy-a
ug nanglagom ang kuko nga
gipangsuksukag lapok apan
kining tiila sama ra pud sa uban;

nagbawod ang lapa-lapa,
muagik-ik kung gitikon,
gapangga sa kumingking
unya kung suwayon nimo
og tamak aww, sipaon rapud ka..

------------------

Katingad-an siguro ang iyang nawong
alang sa langyaw nga si Uncle Sam
Kay sa dihang nakit-an niya ang
bisaya nakong tiil matud pa niya:

You are pretty average in your expressiveness. You can express yourself well, but you don't always want to.

You are a somewhat passionate person. A few things get you very fired up, but you're usually pretty laid back.

You are an assertive person at times. You'll pull out all the stops to get what you want, if it's worth it.

You take a while to fall in love, but once you do, you stay pretty attached to your partner.

You are easily frightened. You are fairly neurotic and paranoid.

You are intellectual and philosophical. You are more concerned with thoughts than action.

You are a fairly hard worker, but you are also a little spoiled. You like indulge yourself every now and then.

You are not easily influenced by other people. You hold your ground and are true to your beliefs.

What Do Your Feet Say About You?

Celebrate World Malaria Day

2008-03-30T02:34:00.001-07:00

Lampara

2008-02-18T05:53:00.000-08:00

sa iyang pagpaabot sa kadlawon
mihuyhoy ang iyang lapa-lapa sa balas
ug gikambayutan sa tun-og ang iyang
mga kamot,
murag kayo nga gikumkom,
murag gas nga gisalud sa lima ka tudlo
ang iyang paghinam hinam nga igo ra pung
miipon sa mga grano sa balas
ug gibanlas sa dagat

gusto man niya muhilak
gusto man niya mubakho
apan bisan kini wala miabot
bisan

bisan paman paabutan gihapon
niya ang kadlawon...

the Frog Hermit is dead

2008-01-02T00:19:00.000-08:00

Jiraiya-Sensei is dead, what a way to welcome the year.

I wish him peace in the path he chose.

2007-09-08T02:39:00.001-07:00

Actually, I wanted to be a Kazekage, (i am leaving the dream to the perky, impatient Jinchuuriki) and probably the Third who manipulates the Iron Sand, but not as Master's Sasori's Puppet. Well, Yondaime is also Cool. But his supposedly son is even cooler, Naruto created odama rasenggan and finally created Rasenggan with a wind manipulated jutsu. What a fearsome power!!!

Which Naruto Hokage are you?

4th hokage (Yondaime)

you are the 4th, fast, strong, cute, kind, and supposidly narutos dad

Click Here to Take This Quiz

Quizzes and Personality Tests

Next: 367-- Sasuke Uchiha, after killing the freak Suicidal Bomber Deidera, finally meets his brother Itachi, Who/what the hell Madara Uchicha is that Kyuubi even feared?

ACE

2007-09-08T02:33:00.002-07:00

A Mixture of Lupin and James Bond, with a Kill Bill's Motiff..- That is probably Me..

How would you rank in the assassin world?

ace

you are a perfect hitman

Click Here to Take This Quiz

Quizzes and Personality Tests

Lakbayan

2007-09-08T02:23:00.000-07:00

My Lakbayan grade is B-!

How much of the Philippines have you visited? Find out at Lakbayan!

Created by Eugene Villar.

I want to explore Palawan more..

lost3

2007-08-09T19:55:00.000-07:00

wa gihapon ko ngmatngon:

mikibkib gihapon ko sa mansanas
nga kinibkiban sa makahihilo
nimong ngabil,

Naanad na ba ko,
o Gusto pa nako mas kusgan nga
Hilo?

LOST 2

2007-08-09T19:32:00.000-07:00

Di na ako natuto sa pagkalasing.
Tinungga ko pa rin ang alay mong alak;
lahat-lahat,
buong-buo,

kaya ngayon akoy nakatanghod
sa kubeta ng pusong minsan
kong nilango.

LOST...

2007-08-09T19:24:00.000-07:00

mitugdon ang alibang-bang ug iya kong
gibutahan,

nahagbong ang bituon ug iya kong
gilimbongon sa dalan,

samara nila ang imong kagwapa.

2007-07-12T17:59:00.000-07:00

Kahapong lumubog ang araw.
yumukod ang mga talahib,

Parang pintor
na iginuhit nito ang natitirang
init sa ulap at dagat,
upang maalala ng mundo
ang larawang papawi sa
iyong matagal na pagkabalisa.

Dito sa ating bakuran
sa kakatwang puno nga mga
tula, maikling kwento at haka-haka
nasilayan ng mga dahon

ang iyong ngiti,
kagaya ko umaasa silang
huwag itong tuluyang matuyo
at kainin ng lupa
kasabay ng iyong pagkawala

(para kay ANA)

My Pen in Death Note

2007-06-19T22:36:00.000-07:00

At 24, what am I as a Cebuano writer? This is a cry, a longing of my pen that hardly writes now. Am I impressionist, expressionist, the euphemist, the copycat, the existentialist (the hell with terms). I just don’t know, I just want to be different with others, I don’t want to write about the same folkloric environment in the regions, about the natives, war, peace, about Mindanaoan thing, simply because I am not competent to write those subject matter. I tried, but my pen cries that it is so much to bear. What am I as writer? Am I even competent to write? Or to say that I can write in Cebuano.. Damn this feeling.

Then suddenly Nicole (one who thinks I can write, tnx nikoy) introduced Death Note, an anemie production. Actually I blamed anemie for staining my reading habits. I was so indulged with anemie for the past six months that I didn’t even lay a finger on my books. About Death Note, read http://randomkalokohan.blogspot.com/

It maybe far out to some, but death note made me realize the thing I want to write the most. Death Note talks about evil, the processes of the mind and the sense of justice that human beings uphold. It shows the investigative mind, the twists in many plots and the struggle of the mind between the means and the end. It is so me.

Right now that my pen found its voice, I wouldn’t mind watching anemies, death notes of its kind. I am now excited plotting my own anemie inspired write ups. At 24, what am as a Cebuano I writer? I still couldn’t answer but I know I will be happy writing this subject matter. It is what matters I think.

Isang Tanong – Senatoriables Forum: May 06, 2007

2007-05-06T18:01:00.000-07:00

GMA 7 should be commended for coming up this very informative and creative show, Isang Tanong. All senatoriables in the forum pick one question in a ballot box. They are given one minute to answer it , plus media members are also allowed to ask one question per senatoriable . I regret I wasn’t able to watch it’s first part last April 31 2007.

These are SOME of my transcriptions during the forum. Bato-bato sa langit.

1.
Legarda: How will you concretely ensure an honest and fair election?
Montano: Magdasal po tayo mga kababayan.

2.
Vicky Morales: Bukod sa paggawa ng batas, ano pa ang dapat gawin ng isang senador?
Melchor Chavez: Iboto ang KBL, tama na ang pagnanakaw, itigil na ang pagnanakaw sa gobyerno. Hindi po ako magnanakaw.

3.
Mike Enriquez: Pabor ba kayo sa Charter Change?
Pichay: Pabor ako sa charter change kaya ako tumatakbo bilang senador.

4.
Howe Severino: Sino ang mas mahusay na presidente Erap o Gloria?
Oreta: Ay hindi naman natapos ni Erap ang pagkapresidente kaya hindi ko masasabi.

5.
Tanong mula sa Ballot Box: Paano nyo babawiin ang mga milyong ginastos nyo sa election?
Melchor Chavez. Mali ang tanong na yan, kasi wala pa naman po akong milyong ginastos sa kampanya ko.

6.
Pichay: What are your ideas of reinventing the bureaucracy?
Oreta: Mahirap umpisahan yan. Alisin ang casuals kasi hindi ito kailangan.

7.
Media Member: Minamaliit mo ba ang LGU na position?
Coco: Ayokong hanapan ng problema yung paano ipapalibing ang namatayan. Its my preference of mind.

8.
Wennie Monsod: Ano ang problema sa kasong plunder ni Erap na umabot na ng six years?
Eduardo Opilla: Kulang ng pgmamahal at pag-uunawa ang taong bayan at mga lider.

At the end of the show, all senatoriables are given 30 seconds to answer this one question.

BAKIT DAPAT NAMIN KAYON IBOTO BILANG SENADOR?

Legarda: Akoy mapagmahal.
Defensor: Ako lang ang tumatakbo na may pinanggalingan sa Kabinete.
Gomez: I want to make use of my full potentials.
Lacson: Ako lang and di tumanggap ng Pork Barrel
Paredes III: Manininidigan ako.
Victor Wood: Baguhin ang election code.
Montano. Ipaglalaban ko ang hinaing ninyo.
Lozano: Wala ng Pilipino ang mahirap. Tulungan si Imelda sa kanyang adhikain
Pichay: Bigyan ng tinig ang Mindanao.
Pangilinan: Dapat ang namumuno may paninindigan, may isang salita.
Melchor Chavez: Hindi ho ako magnanakaw.
Oreta: Dapat baguhin ang ating kalooban.
Coco: I am a problem solver.
Orpilla: Talamak ang droga sa bansa.

It's seems like, I am watching a beauty contest.

Host: How will you help to improve the lives of the Filipino People?
Contestant: I believe that we should be receptive to new ideas and we must believe in the power of heavenly father because without him, we are nothing.

Or listening to a joke.

Barkada1: Idescribe mo naman mukha ng gf mo sa amin?
Barkada2: Mahilig siyang magbasa ng libro. Mabait siya, Pasensyosa.
Barkada3: Paano namin siya makikilala?
Barkada2: May kaya ang pamilya niya.

Tsk.Tsk.Tsk...

Spiderman III- Messy but Cool

2007-05-01T17:42:00.000-07:00

Making a re-make or a sequel of a hit movie is a great challenge for producers, director/s, the staff, crew, and the casts. The sequel either falls into an abyss of comparison and get drown with the original’s created fad or surpasses the original and make another sequel, three, four, and so on. In local cinema, we had that Mano Po 1, 2, where the rest is history. We have X-Men, The Matrix, Batman, Shrek among many others, and off course Spiderman. Spiderman 2 was a hit, a superb, last 2004 more than that of its first installation last 2002. And so it paved the way why millions of people were waiting its Philippine Premier yesterday, May 1. The question is will Spiderman 3 can make a bravura performance that shall me keep me waiting for two years to watch its fourth installation.

Well,

The movie is not what i am expecting. It's major flaw is the plot which is a mess. The central theme which is revenge of the four superhuman character is not establish on the first 30 minutes of the movie, yah, its four, Peter Parker, Harry, Toxin/Venom and Sand Man. The revenge plot is too shallow and does not converge with each other. The first 30 minutes drags on the three main characters, Harry, Peter and MJ which makes me think that this movie must be a romantic comedy. MJ taking center stage in a broadway does not in any way connects with the whole theme. Peter change of character is very cool but became a movie extender. New Goblin’s role is the fabric that connects the major parts(like that of Wolverine in X-Men 2) portrayed by James Franco who makes a powerful presence. The trio relationship is an “over-kill” and there is so much mushy, unnecessary crying.

There are idiotic scenes, such as the the kids were like watching a movie within the periphery of the fight scenes makings ahh, and owws while the bombs are exploding and heavy debris are falling. Aren’t they scared, on the contrary they were very entertained.

The movie was saved by its very cool effects, the spidey moves of black Spiderman , detailed moves of the Sand man, the flying and explosion of Goblins bomb, and the growling of Venom, though in general its not as action- packed as the first and the second. The fighting square between Venom, Spider, New Goblin and Sand Man explodes my yes, shit, hands and popcorns. The morality stand point of the film is boring but amazingly creates a unanimous agreement which saves the film.

Its not a bad film after all, not a good film either. Says Clint Morris,
“I think we’ve begun to expect so much from the Spider-Man movies that when one isn’t quite as good as the other it stands out like a wart on an ear lobe.”

I hope they will do better on the 4th installation. After all, its not the movie production, the flawless plot, that keeps me waiting this movie, its simply because I grew up on this kind of nurturing and lifestyle. Talking about cultural imperialism hah..

L’AMANT (The Lover)

2007-04-29T17:55:00.000-07:00

In this movie, you will see Saigon before Ho Chi Minh. It is shot in a time of Vietnam where most women preferred to be prostitutes than to serve the wounded soldiers, lepers, and the cholera infested places . It appears that prostituting is giving love, a thing where many calls a profession (remember Kim in broadway). During those times, the Chinese are minority, small time peddlers in Vietnam but frequent clients for prostitutes or politically termed then as mistresses. Those who sleep with them are nasty. The story revolves around this 15 year old French girl (Jane March) and that of a rich Chinaman from Cholon ( Tony Leung) .

The narration is almost poetic weaving the life of 15 year older white girl in the eyes of an old lady. The photography is as poetic as the narration; as it reveals the beautiful angles of Mekong river that spreads to the busy port of Saigon, as it creates the different contours of a human body making love as lovely as a tree, as it makes a colorful Chinese wedding at the bank of a river like a musical performance. The dullness of the sound fits the sadness and irony that class stratification brings in an ancient city.

It is a must see movie I found in a 16 in-1 DVD with a tagline of “Lonely Nights” and within it are Malena (Monica Belluci, The Matrix ) , Karmen (Paz Vega, Spanglish) with no English translation, what do you expect in a 75 pesos though and Color of Night (Bruce Willis). If u ask me the other 12 movies or the covered pictures, well indeed it is for lonely nights.

see more reviews at http://www.imdb.com/title/tt0101316/

FARENILLI: IL CASTRATO

2007-04-02T02:33:00.001-07:00

Pelikula Mula sa Europa:

Ang Opera noong 18th century ay kinikilalang isa sa mga “highest forms of art.” Diyos ang turing nila sa sinumang nilalang na kayang hagupitin ang pinakamataas na nota na sa trumpeta lamang maririnig. Marahil, higit pa ang katumbas nito kay Pacquiao sa larangan ng boxing, o kay Woods sa Golf. Inilalahad sa pelikulang ito na upang makamit ang talentong iyon kailangang putulin ang kasarian ng lalaki (lalaki lamang ang pinapayagang kumanta noong panahong iyun) bagamat ito’y isang ritwal na tanging ang mga maestro lamang ang nakakaalam. Ito ang buhay ni FARENILLI

Tuwing kasiping ni Farenilli, ang isa sa mga tagahanga niya (noong unang panahon laganap na pala ang pagsasamantala sa fans) sinasalitan siya ng kanyang kapatid na composer din pagdating ng climax(sana ako na lang kapatid mo, composer din ako), dahil nga Castrato siya at di kayang tuluyang paligayahin ang kasiping (teka uso na rin pala ang threesome noon). Ang kontradiksyon sa pelikula ay tungkol sa dalawang magkapatid; ang singer na ayaw nang makasama ang kapatid tuwing may kasiping siya, ang composer na aninong nakadikit sa tinatamasa ng kapatid.

Sa kabubuan, napakabanayad ng paglalahad ng mga detalye, parang melo-dramang kanta, angkop na angkop sa customes, at musikang ginamit. At gustong gusto ko ang pilantik ng wikang espanyol.

Sukeban Boy

2007-03-29T23:07:00.000-07:00

Pelikulang Hapon.

"What on Earth!!!" banyaga kong naikomento. Ito ang pelikulang magpapatunay sa kalungkutan ng mga Hapon. Tama, isa sila sa mga pinakamalungkot na tao sa mundo, nag-iiwan ito ng napakalaking espasyo sa kanilang puso na sinasakop ng ANIME.

Naitatag ang industriya ng ANIME (marahil) bilang tugon sa humihigpit na kompetensya sa pandaigdigang ekonomiya, bilang tugon sa mundo ng consumerism, bilang pagpapakita sa tinatawag nilang virtual art, ito ay isa sa mga "niche" ng Hapon. Sa kabilang banda mayroon tayong tinatawag na cultural imperialism (katulad ng apple, chocolate sa Pilipinas). Ang ANIME ay bahagi ng kulturang Hapon na sumasakop sa isipan ng maraming pinoy, bata man o matanda. Kung ganun kalakas ang impluwensya nito sa ibang bansa, ano kaya ang antas ng impluwensya nito sa sariling bansa?

Sa pelikulang Sukeban Boy (kasabay ng HONEY FLASH, HENTAI ,MANGA at marami pang iba) pinapatunayan na ang ANIME ay sumasakop sa sikolohikal na proseso ng maraming artists, film makers at tinedyer na hapon. Ang ANIME ay nagkaroon ng sariling buhay na naging paraan ng pamumuhay ng bawat tinedyer na Hapon. Sa halip na eto ay maging bahagi lamang ng isang makabuluhang teknolohiya, nagdidikta ito sa kung ano ang FAD, CRAZE, IN at wastong pamumuhay. Kung nagawi ka sa Tokyo, mauunawan mo ang ibig kong sabihin.

Ang makabagong Hapon (dahil sa kalungkutan) ay nag-iiwan ng isang espasyo, Black hole mala tipo, at ito ang kumakanlong sa ANIME

Ang SUKEBAN Boy, ay hindi ANIME, totoong tao, mga tinedyer na babae, na nag-aala ANIME 1. baril, punglo sa loob ng kanilang didi, na lumalabas tuwing nagagalit sila. 2: espesyal na weapon ng bawat batang babae katulad ng cancun dance, mabahong utot, holster kick 3. Mga Gangs na may espesyal na kapangyarihan. 4. Mga hiringgilya na may lamang gender transform formula, lumalaki boobs ng lalaki, nagkakaroon ng titi ang babae.

Ang bottom line ng bida ng SUKEBAN boy, gusto niyang makilala bilang Individual at hindi kagaya ng nakararami. Tsk.tsk. Parang si Naruto na gustong maging Hokage, o Sasuke na gustong patunayan ang Kapangyarihan sa Kapatid na si Itachi. Isa pa isa ito sa napakaraming pelikula na naglalaman ng adrogenic dream. Tsk. Tsk.

Panoorin nyo ang pelikulang ito. At masasabi nyo ring, What on Earth???

Sa Inglis, ito ay "one of the great FETISH Films"

Hotel Rwanda

2007-03-27T22:46:00.000-07:00

Anong pang-uri,o pandiwa ang maari mong gamitin sa salitang Genocide?- matada, pangayaw, massacre, murder. ------- Ito ang Hotel Rwonda,lipulin ang isang lahi upang matira ang pinaniniwalaang mas nakakataas. Naalala nyo si Hitler sa Schindler's List ganun din sa bansang ito noong 1993.

Ang mga pelikulang ganito tulad ng the Interpreter, Blood Diamond, at The Last King of Scotland ay nagbibigay ng karumal-dumal na liderato sa Kontinente ng Africa.

ErroL: Nakakalungkot isipin, nakakalungkot panoorin.

Marx: Gago, the point of philosophy is not to interpret it, but to change the world. Lagyan mo ng direksyon ang lungkot, ilang ulit ka mang maging malungkot kung nakaupo ka lang, wala rin mangyayari sa mundo..

Bakit nga ba ganun sa Africa? Meron din kayang grants doon tulad ng Aus-Aid, GEM, USAID, o wala dahil wala naman silang negosyo roon?

Hero

2007-03-27T22:04:00.000-07:00

Isa, dalawa, Tatlo, Apat, Lima, Anim, patuloy pa rin akong nagbibilang

Anim na beses ko nang napanood ang pelikulang ito. Una, sa isang pirated CD, pangalawa, bring-home assignment sa isang asignatura, ang sumunod ay bahagi na ng kasaysayan at 8-in 1 series DVD ng Ilustre. Parang pag-ibig na hindi mo kayang i-let go, parang dolphin na panaka-panakang pumaibulusok sa ibabaw ng dagat upang huminga, ganyan ang Hero sa akin.. Bakit?

Ang Tunog ng Katahimikan, na sa sobrang tahimik, ibang antas ng karahasan ang naipipinta sa iyong utak, panu maging emperador? maging alipin? ano ang buhay sa huling dinastiya ng Tsina? tama kaya si Machiavelli? Paano maging hari sa gitna ng nagdidigmaang tribu? ilang henerasyong pagpapalipin bago nabuo ang great wall of China.

Ang Plot: Balikan ang kasaysayan upang maitago ang katotohanan. Dalawang version, ang version ni Nameless at ng Emperor.. Bagamat mababaw ang paglalahad ng motibo ng bawat tauhan sa pagpatay sa emperor, napagtagpi tagpi nito ang kabubuan ng kwento sa tatlong kulay- bughaw, pula, at puti.

Imahe at Cinematograpiya: Nalilibogan ako sa imahe, sa kanilang damit, sa magagandang mukha, sa set-up. (mahiya kayo hollywood)

Martial Arts: Parang Pinaghalong ballet, calligraphy, painting at poetry.. Ito ang spectrum ng pakikipaglaban.

Isa lang ang hiniling ko sa obrang eto: sana si Shu Xi (bida ng So Close, The Transporter I)ang gumanap bilang Moon at hindi si Zhang Ziyi.

Pinuti

2007-03-21T17:53:00.000-07:00

"watching Zatoichi the fifth time is no less than watching Kill Bill 1 the first time, but today Katana bathes in my Native Well. "

Masamdan ang ginoo sa kahait
sa gibitbit nga pinuti ni Datu
Ang pinuti nga gibaid adlaw-adlaw
maoy nagabarog sa pamaagi
sa hustisya sa mga Ata-Manobo kung asa;
iyang singilon ang nanapaw sa balo,
iyang kabsa’g kinabuhi ang nanguha’g kinabuhi,
iyang kuhaa’g ulo ang makiggubat sa tribu
ug iyang ikulit sa tibuok lawas
ang kaisog sa usa ka manggugubat.
Mao ni timail-han’s dugay nang gituhuan,
Mao ni naghugpong sa tribung namatuto’s
sa yutang tag-iya ang tanan.

Apan miabot ang panahon nga giangkon
nimo ang lapad nilang yuta,
gitituluhan, gipatag, ug imong gipanag-iya.
Nahimo kang agalon sa tag-iya sa pinuti,
ug ikaw nga nagtudlo sa bag-ong kina-adman
gipasilkway mo ang ilang naandan pinaagi
sa paglansang sa imong ginoo.

Sila nga way tinungghaan
Sila nga wa naanad sa bag-ong kalibutan,
ug ikaw nga nagdala sa ngalan sa messiah
nagtuo ka bang mas pinili ka kaysa ila?

Human ko tilawan ang suga sa dakbayan

2007-03-15T22:52:00.000-07:00

(after the Davao Bloggers party, I sat in a street bench at
Buhangin waiting for the 2.am trip going to Tagum and was amazed that Davao is very much alive; habal-habal drivers, pimps roaming around, balut vendors,stall owners,teenagers dragging, and with the material i am with, i found myself scribbling these words in a scratch paper )

Ang kalalom sa kagabahiun
maoy misugnod sa imong suga;

misunod ang pagkiay sa mga bulak
aron sila mabaligya,
unya nagpaabot ang mga botelyang
maukban aron lumsan ang mga
basong wa pay kasinatian uban
sa pakighilawas sa nagkalain-laing
hilo sa linghod nilang utok.

Sa pikas nga bahin
nag-ilog ang mga habal-habal
sa mga bituong mangatagak unya,
nga maoy muukab sa kaldero
musindi sa sigarilyo
mukibkib sa binalutan
kay hiyawat na lang matuman
ang sugo sa hait nga init
inig abot sa udtong tutok.

Dihang nakig-ilog na ang
kadlawon sa kagabhiun
nagtungko ko sa lapad nga
nawong sa sementong dalan,
tapad sa mga bulak, botelya,
hilo, ug habal-habal apan
nanggahi kog gipanugnaw taliwala
sa kabibo sa suga sa dakbayan,
ug dihang nahanaw na
ang mga bituon sa pagkanaog sa tun-og
kahibalo kong mupauli nako.

Mupauli ko bisan sa pagpanghurat
sa yutang batuon, o kabagtok
sa kahon sa basakan,
mupauli nako sa lagkaw
kung asa nako gibiyaan
ang way sukod mong pahiyom.

-March 17, 2007-

Beach Collage - Midway-Iligan

2007-03-15T22:18:00.000-07:00

______________________________

Ikaw ang tiyan
ug ako ang sampot

ang imong gininhawaan,
ang imong hinunghongan,
hastang makapahinam
sa akong gingbatian.

ang imong pagpanguhit
daw kalami nga
makapaak ko sa akong ngabil
inubanan sa hilom
kong pag-utong.

kanang imong pagpadayag
sa imong gibati,
kanang imong tinigom nga
pagpalami,
dili ko gyud mabalibaran
sa kahinam
ug busa,

Kanunay,
ikaw ang akong kauban
sa ngitngit nga daplin.
Kanunay,
tang magadakpanay
sa sagingan,
kamaisan,
kalubin-an,
ug usahay sa
daplin sa sapa, samtang…

Manggilipayon kitang
gisawhan sa mga
unas sa saging,
pakaw sa mais,
bunot sa lubi ug,
mga dagkong bato.

Daghang tuig
na ang milabay
ug kita sama gihapon nga,

ikaw ang tiyan ug
ako ang sampot.

- October 2001-

Diskoral

2007-03-14T18:39:00.000-07:00

(kung asa ta nagkauyab ug kung
unsa ang gidangatan ani)

Makabuta ang pagtuyok-tuyok
sa mga suga sa diskohan,
makalipong ang mga
aso ug sininggitay
sa mga batan-ong
nagdasok murag
bitin nga
nagkiyud-kiyod
ang lawas,
sama sa kuryente
nagtakud-nagtakod
ang kaalegre sa sulod.

“rock baby rock, rock baby”
“so why do you build me up buttercup
baby just to let me down”

nagdalugdog ang kakusog
sa tugtog kay gusto man
nato ang “rock ug rap”

“love soft as an easy chair
love fresh as the morning air, Stupid!”

Dinhi sa dapling bahin
miawas ang sulod sa
akong gibitbit nga Coke
murag dughan nakong
ganina rang gikulbaaan
Miingon ka
“mabdos kog duha ka bulan
apan dili ikaw ang amahan.”

“one love that is shared by two I have found in you, Stupid.”

-July 2005-

Lubong sa Itom nga Karnero

2007-03-14T17:33:00.000-07:00

Sa adlaw sa imong lamay
madunggan nimo ang mga pagdayeg
sa imong binuhatan, muhilak ang mga
parenting wa nimo nahimamat bisan kanus-a,
manggawas ang mga nindot nga kurtina, suga
ug mga butang nga tinago sauna,
iserbi sa imong mga bisita ang mga pagkaong
tagsa ra imo matilawan ug labaw sa tanan
kumpletong magkatapok ang imong mga igsoo’g
ginikanan aron masud-ong ka nila
sa imong paboritong sanina.

Kanang adlawa ang higayon nga ikaw ma-artista;
istoryahan, tan-awon, pangga-on,
kantahan, koronahan sama nga nagsaulog
sa adlaw’ng natawhan sa imong mga igsoon.

sama sa mga puting rosas, halok, mga katawa, tibi ug
patagaktak sa luha ang imong lubong usa ka
matahom nga pagpakaron-ingnon.

-June 2006-

-archiving mode-

Strengthening Malaria Control Program through Community Empowerment

2007-02-26T02:22:00.000-08:00

More than a report, this is a personal essay, a reflection on the program we'd been running for almost 3 years now.. * and because lately poetic lines plotted a rebellion against me, but i got one alternative- archiving..

While most Filipinos are endlessly talking about our deficit democracy and inefficient governance, children and women are dying in the hinterlands per 30 seconds. Either they are innocent victims of NPA-military encounters, warring tribes, and infectious disease like malaria. Citizens have choices on what to do with problems like these in their respective communities, which I will classify into two common praxes. The one that is popular is to launch street rallies and vigils against the incumbent administration to change the present system; the other one which is unpopular and less practiced in my generation is going to grassroots communities and live with the people. I chose the latter because I believe it is more proactive. I chose to work in conflict-affected areas in Mindanao in order to improve rural health of our neglected brethrens. Together with the Tropical Disease Foundation (TDF), Roll Back Malaria (RBM), the Global Fund Malaria Component (GFMC), public health agencies and the tribal groups, we build villages with community-based health programs focusing on malaria prevention.

Through involving and empowering, we re-invent health programs to reach and capacitate the poorest sector in rural areas where health services including skills and information became easily accessed, where Indigenous People (IPs) learned to own management of their health, and malaria which kills many women and children is trimmed down.

The essay is divided into three sections. First is the context of malaria as a medical problem in a socio-political realm, second are the strategies we initiated to prevent it, and third are recommendations in moving forward.

I. The Burdens of Malaria

A member of the Ata-Manobo tribe in Davao del Norte, Mindanao remembered well how the community suffered from too much headaches, fever, chilling, and vomiting for weeks. Without access to right information, and basic health service Ata-Manobos became accustomed watching their tribe members dying from the strange disease.
World Health Organization (WHO) reports that about 500 million cases of malaria occur every year and more than one million of those infected die.

Malaria kills an African child every 30 seconds and by the time you read this, two children already dies from malaria.1 Though malaria is currently more prevalent in Africa than Asia, Asia harbors a global threat in the form of the epicenter of multi-drug resistant from Plasmodium Falciparum,2 which is currently overtaking much of the tropical world.3 In the Philippines malaria is the eighth leading cause of morbidity and mortality where 11 million Filipinos are at risk of the disease. A worldwide eradication program was started in the 1970s, but there have been no significant improvements in malaria control in the Philippines for the last ten years. In fact the spread of the disease may have worsened in the last five years.4

As experienced, the problems I encountered in running a malaria control project are programmatic, social and behavioral aspects.

Programmatic

Malaria, caused by the Plasmodia parasite is transmitted to human beings through mosquito bites. If infected, one experiences fever, chilling, headaches, profuse sweating, vomiting, and death if not treated. One can prevent it by simply using treated mosquito nets every night; however for many decades the disease remains a top cause of human mortality.

In the Philippines, during the 1970s when malaria hits a village, DDT spraying or fogging is done to every household in order to wipe out the mosquitoes. Symptomatic diagnosed to be positive were given medicines. However, anopheles mosquitoes developed resistance against DDT insecticide and malaria positives became immune to anti-malarial drugs. It was found out that DDT spraying was no longer effective to control its spread and that drug combination has to be prescribed to drug resistant patients. Fogging and medication did reduce malaria morbidity in a span of time but the spread of it continues. Detection and diagnosis was also poor. Malaria centers which conducted blood smearing, detection, consultation and treatment were isolated to people’s lives because it is not accessible. The vector movement was not detected and the widespread continues. Like the case in India, field operations to control malaria are impeded by parasite resistance to anti-malarial drugs, operational problems in spraying, staff shortages and financial constraints.5 Malaria Control Program (MCP) also suffers from the national prioritization of the government. In the Philippines, where health is a privilege, health department is allocated 1.07 % from the total income.6 The amount is divided into different programs such as tuberculosis, AIDS, research, dengue, malnutrition and many others. Consequently MCP became a health delivery oriented program, delivering tasks and output according to what is available. There is nothing wrong with this on the first note, but the absence of something holistic creates dependency among those who are affected by the disease. Like malaria clients were created, clients were tolerated and infect one another. The insufficient resource for an effective health care system was further aggravated by inequities of funds allocation between health care institutions located in the urban areas compared with those located in the rural areas.

Social

Malaria is a widespread disease mostly suffered by poor people in rural areas; women, children, farmers, loggers, and even soldiers. Anopheles mosquito lives in streams and brooks in areas where “road ends.”
It means people affected by it are from remote areas where health services and infrastructure are not accessible, where health workers who are paid 100-300 pesos a month have to cross rivers and mountains to diagnose patients, where IPs in their isolated culture blames the disease to spirits, and where policy makers who prioritize development projects at the metropolis least allocate budget for health. The disease remains to be persistent because of poverty and discrimination. For many years important factors that contribute to the social burden of malaria was ignored. Such factors include the influences of culture, beliefs, and political context that are known to affect perceptions, individual behavior, social structure, and social action. Such socio-cultural factors significantly influence the observed distribution of health and illness, and that issues of power relationships, inequity, marginalization, and racism affect how malaria are created, distributed, and treated.7
The disease is irrevocably connected to rural poverty and its vicious cycle; it does not stand alone as an isolated issue in people’s lives.8 Clienthood became a part of the vicious culture of poverty and it persists because important factors such as socio-cultural are not considered as contributory to it. Clients are tolerated here because there is thick wall between implementers and recipients. The wall blocks both parties to see other alternative sources of power to solve community problems.

Behavioral

Policy makers frequently believe that the people already know enough about malaria and there is no need to commit further resources on finding out what the people actually know and do to prevent the disease. The failure of MCP for the past years was due to this conventional attitude towards malaria. The concept of the community, health providers and policy makers was always reactive, which means they only get alarmed when an epidemic occur. Another is cultural traditions, where most people affected by it are not aware of its cause, transmission and preventions. People in hinterlands, who practice slash and burn culture, often migrate from one place to another making them a potential vector of the disease. IPs who are communal in many ways shared the disease to children, and pregnant women without realizing it. Clients are tolerated in this aspect because of limited information. And by keeping malaria a medical thing tolerates community members to submit the problem to medical people only. It is a natural tendency for people to be dependent if they knew nothing.

The three components are interconnected to each other making the disease a major impediment to economic development.Several studies have documented the economic consequences of malaria at the household level, primarily in communities engaged in subsistence farming. Studies suggested that malaria is delaying the economic development of countries that are most severely affected by the disease.9 Controlling malaria then is a tool for economic development helping people to be more productive and contributing citizen. I will discuss how citizens are formed through malaria control program.

II Strategies

Case Detection and Treatment – Breaking the Walls

Diagnostic centers are usually located in the centers of the municipality and are not accessible to malaria symptomatic living in hinterlands. The distance of these areas from the center ranges from 20-30 kilometers that consists muddy terrains and long rivers. Instead of the IPs going to the centers for diagnosis and treatment, malaria microscopy centers are brought to their place. This is revolutionary on the programmatic side because the poorest and farthest among are reached by health services through community management. In order to do this we need to tap the people living in the distant areas.

Together with rural health unit personnel we organized community members to build Barangay Malaria Microscopy Centers (BMMC). Skilled volunteers from the IPs are chosen from every community to be trained as Microscopist who will collect blood smears, examine slides through microscopes and treat diagnosed patients. Pools of health volunteers are also trained to conduct active case detection using rapid diagnostic test (RDT) in far-flung areas.

We recognized the willingness of the community to help prevent malaria, which is one of their felt needs. Through Bayanihan system clan members volunteered to bring materials such as coconut leaves, wood, bamboo stilts, to construct the BMMCs. The RHUs provided construct materials such as cement, nails, and galvanized roof. Tribal leaders also asked assistance from neighboring tribes to help construct the building. Through consultations and dialogues, we facilitated the division of tasks and responsibilities. Clan members are assigned to take care of the logistics such as the microscopes, laboratory supplies and anti-malarial drugs inside the center while the women's group maintain the cleanliness of the center. Quarterly meetings are conducted to check and monitor the process of managing the center. The center that was originally built for malaria became a total health center, and became a venue for literacy class, and livelihood seminars. Other problems such as tuberculosis, malnutrition, Filariasis, and other communicable diseases are also treated inside the center. Visitors are now very surprised to see that after passing long rivers, climbing mountains and walking difficult terrains there is a functional building for health at the heart of the forest. It is my source of pride to able to help establish a center that saves peoples lives.

Presently, those persons who manifests symptoms of malaria developed a habit of visiting the center for check-up and diagnosis. As outcome more and more individuals are easily detected with malaria and are given prompt treatment limiting the vector to spread the disease. The clan and neighboring tribes became conscious of malaria symptoms, and preventions. And consequently after seeing the initiative from the ground, legislative officers through our constant lobbying appropriated budget allocation for improvement and maintenance of the buildings and honorarium for assigned Microscopist.

Reaching out to them is the initial stage of breaking two cultural walls. One is the culture secluded by mountains and rivers, another is the culture of service providing walled by development assumptions, and pre-conceived notions. Reaching out is the stage of integrating health service in a secluded culture, where technocrats learn to discover a new source of power.
It’s a work less chosen that taught me that in fact I had choices in life. Breaking cultural walls is empowerment and disempowerment at the same time. It empowers my mind as a service provider by the new information shared and also it disempowers seclusion and clientele treatment of community members.

Vector Control - Strength in Unity

“Likayi ang Malarya- Gamit ug Moskitero Kada Gabii” (Prevent Malaria- Use Mosquito Nets every Night) are campaign lines we used to mobilize local government units, community members and private sectors. The use of treated mosquito nets has dramatically decreased malaria cases all over the world. Bales of mosquito nets are delivered in hinterlands through carriage, motorcycles, horses, and bamboo rafts.
The delivery alone would be impossible if the IPs did not help us carry the commodities, if the tribal chieftains did not coordinate with the leftist government in the hinterlands, if the warring tribes did not agree to postponed Pangayaws 11 if the military are not informed of our purpose, if health volunteers refused to walk difficult terrains across rivers and mountains. Health program is a neutral ground in conflict-affected areas however proper coordination and linkages must be observed. As an IECO it was my primary task that all institutions are properly coordinated and organized to avoid misunderstanding that may aggravate political and cultural conflicts which existed for a long time. Malaria which seems a medical issue for many is very much connected to peace. In fact before the project implementations there were dialogues and tribal consultations on maintaining peace during malaria-related activities.
Communities are provided with insecticide treated nets to protect them against anopheles mosquitoes. Giving bed nets were consultative, informative and participatory in processes. Tribal leaders were tasked to conduct regular information, education and communication (IEC) campaign on malaria and ensure that bed nets are not used as drying mats for copra, fishing nets, curtains and as good for exchange. Every eight months bed nets are impregnated with insecticides. Every one in the community is vigilant to prevent misuse of the bed nets given. Other form of vector control is stream clearing where leaders mobilized community members to clean the breeding places of anopheles mosquitoes.

The malaria control program in many years operated as “us” the medical teams and “them” as clients. The “them” as those people affected by malaria, as those institutions working in the affected environment, as those vital socio-political elements were not reach to be a source of power or to be empowered. The team recognized the great resources of them, and later realized the greater capacity of “we.”

Social Mobilization – Building Social Infrastructure

In realizing the capacity of we, different partners are created to overview the MCP implementation. While organizing people at the grass roots community, I am also organizing people in the government, private sectors and other institutions to create a working team to support initiatives from the ground. Breaking cultural walls is as difficult as building a support infrastructure. While I am disempowered of my metropolitan culture in dealing with IPs I have to be empowered in order to influence people in government positions, policy makers and private sectors to support our initiatives.

From the provincial down to barangay, malaria actions Committees were created to over see the MCP implementation. There is Provincial Management committee, municipal and barangay action committees. It is no longer the sole responsibility of the medical unit to control malaria but different sectors are involved. The policy makers, health workers, teachers, church and purok leaders seat together to plan and implement malaria related activities. Soc Mob strategy links up different sectors of the community at all level bringing together the affected sectors and those who have the capacity to solve it. We are building the needed social infrastructure to sustain and improve health services.

Health Promotion – Art as a Tool to Communicate

Health promotion is the creative side of the project. We use visual, print and performing arts as tool to inform, educate and communicate to IPs who has different language and culture. Activities under health promotions are community theater presentation, consultative making of resolutions and ordinances for malaria related activities, personal sellers training, lectures, school symposium, and production of print, video and audio materials. All these are simultaneously done with the people in the community. The challenge for me was to device materials that explain the science and clinical aspect of malaria into cultural terms that they can easily understand. I thought I am creative enough to do this, but again I have to unlearn arts the way I learned it from the university and learn to what can be culturally appropriate. In community theaters, IPs plots the story, organized the actors and mounts the production, the I and they dissolve into us.

Winning Results

The project has started operating at the field last September 2004. Given the short span of time the results are remarkable. They are the following:
• Morbidity and mortality dropped in the year 2006.
• Case detection has increased to 100%.
• Number of cases has dropped since 2003.
• Positive patients received early diagnosis and prompt treatment.
• Community members developed a habit of going to the centers for regular check-up.
• Community members recognized the value of mosquito nets to be worn every night.
• Local Government Units (LGU) in provincial, municipal and barangay levels have increase their budget for budget for Malaria Control Program.
• Technical Working Group (TWG) from the province to municipal down to barangays is created to oversee MCP implementation.

People in conflict affected areas disengaged themselves from the state and develop their own, making the whole community more divided. The state-citizens relationship which is very weak in the Philippines is further aggravated. By emphasizing to people who are victims of political and cultural conflicts that they are citizens of this country and that their basic needs are being take cared, the state-citizen relationship is strengthened.

III. Moving Forward

Resource Mobilization through Mosquito Nets

The discovery of Olyset nets was cited by Time Magazine in 2004 as one of the amazing discovery of human technology. The very fabric of Olyset nets are treated with insecticides and need not to be impregnated every six months. This lessens the burden and costs of health workers and community members from impregnating bed nets every six months. However Olyset nets are not yet accessible to many because it is costly and made outside from the Philippines. The RBM and GFATM project should produce more Olyset nets for the community. In turn the local community can develop a pool of resource or revolving fund by enterprising the nets. The community members must contribute a monetary amount to every mosquito net handed to them. The committee that was created in the community shall be responsible to collect, keep and plan for the utilization of the money. In case of epidemic, and emergency needs the community may use the revolving fund instead of asking and waiting for government subsidy. The revolving fund can also be use as capital for other income generating activities which will double the amount and benefit the community.

Capacitating People

The driving force of the project is people empowerment through social mobilization. The project in order to be sustained should move on from the concept of “reaching people” into “capacitating people.” What many of development projects are doing is reaching out, yet problems come back after the project cycle end. Malaria was believed to be eliminated in 1980s but resurges in 2000 and in fact cases have worsened. GFATM and RBM projects 14 together with local institutions after reaching out should focused more on capacitating communities to access and support the development of a total health care system. For example managing an enterprise needs capacity building. What was suggested in keeping the revolving fund may not succeed if people are not equipped to do it properly and efficiently. If not capacitated, the revolving fund may become a source of internal conflict within the community. Capacity building such as leadership and resource mobilization will help the committees created sustained their organizations.

Learning Points

From my experience one can learn the many faces of community participation and empowerment. Community participation recognized information as a source power and capacity for people. New information is learned through breaking traditional walls which can be concretized by engaging the civil society to act a felt-need. Empowerment is unlearning in order to learn new, is giving up something in order to give more. It does not happen over night but a process in the community. Empowerment that solves problems started with I, and them but should transform into we as citizens. In malaria, it started with the resurgence of the disease, then by tapping and involving people making MCP a community-oriented program. Later it transformed from us as service providers and them as once client into we as citizens revolutionizing MCP into a community-managed program.

Every community problem is connected to a larger societal problem like peace, globalization or environmental degradation. By acting to a certain problem, one indirectly contributes to lessen the burdens of a larger one. If I will be asked about my definition on a working democracy and governance, which are important issues in my country now, I will answer, “be a citizen not a client, in my case I started by controlling malaria.”

In looking for practical solutions to solve community problems, one has to go out from the box and live and learn with the practical world.

End Notes
1. http://www.freefromhunger.org/landing/ffhmalaria.php?origin=15. last accessed:03/24/06

2.P. Falciparum- the most common malaria parasite found in Asia.

3. http://www.panna.org/campaigns/docsPops/docsPops_030317.dv.html#. Kidson, C. and K. Indaratna. Ecology, economics, and political will: The vicissitudes of malaria strategies in Asia. Parassitologia 40: 39-46, 1998.last accessed 8/15/2005.

4. Baquilod, Mario. 2004. Malaria. Medical Officer V11. Infectious Disease Office, Department Of Health, Philippines

5. http://www.panna.org/campaigns/docsPops/docsPops_030317.dv.html#. CSharma, V.P. 1999.Current scenario of malaria in India. Parassitologia 41: 349-53.last accessed 8/15/2005.

6. Source: Tropical Disease Foundation, Philippine Budget as of 2005.

7. Jones C., and Williams, C. (2003). The Social Burden Of Malaria. what re we measuring?

8. Jones C., and Williams, C. (2003). The Social Burden Of Malaria. What re we measuring? Department Infectious and Tropical Diseases/Disease Control and Vector Biology Unit, London School of Hygiene and Tropical Medicine, London, United Kingdom; Malaria Epidemiology Branch, Centers for Disease Control and Prevention, Atlanta, Georgia.

9. http://www.panna.org/campaigns/docsPops/docsPops_030317.dv.html#. Utzinger, J., Y. Tozan, F. Doumani, and B.H. Singer. The economic payoffs of integrated malaria control in the Zambian copperbelt between 1930 and 1950. Tropical Medicine and International Health. August 2002, vol. 7. No. 8, pp.657-677.last accessed 8/15/2005.

10. http://www.unicef.org/publications/files/malaria_rev_5296_Eng.pdf. last accessed:03/24/06

11. Pangayaw- a cultural practice of warring tribes where every living organism is killed in an encounter, they consider this practice as a right to kill.

12. Global Fund to fight AIDS, Tuberculosis and Malaria (GFATM) and Roll Back Malaria (RBM) are international organizations funding developing countries to reach out to people affected by Malaria.a

TULO......

2007-02-20T22:24:00.000-08:00

They slaughtered this in Baguio, but i cant help it i just love my first short story, it reminds my innonence/naivety (in choosing a material) and whenever i read this it never fails to brighten my day with hehehehehehehehehe.

…

Nanunuot sa katawan ng kisame ang malamig na buhos ng ulan at hindi mapakali ang bubong ng bahay sa pagsalo ng mga patak nito.

Mula sa mga maliliit na butas pinagmamasdan ko kung paano pinapasok ng tubig ang katawan ng kisame; unti-unti, tuloy-tuloy. Marahan nitong hinahaplos ang bawat bahagi ng kisameng gawa sa kahoy. At sa bawat bahaging dinadaanan nito ay nag-iiwan ito ng kakaibang kulay. Iniiwan nitong mamasa-masa at pinalalambot ang kahoy na sumusuporta sa bubong ng bahay. Matanda na ang bahay na ito, minana pa ito ni inang kay lolo. Halos mag-iisang taon ko nga itong hindi nadadalaw mula nang maisipan kong ituloy ang pag-aaral sa lungsod. Mabuti na lang at nand’yan ang tiyahin ko, siya ang tumitingin sa bahay. Binabantayan nya ito lalo na pag ganitong umuwi ako.

Bigla na lang naging mapusok ang buhos ng ulan. Ang unti-unti’y naging malakas hanggang sa nanunuot na rin sa aking kalamnan ang malamig na buhos nito.

"Winston bago ka matulog maglagay ka ng balde sa mga tumutulo dyan sa kwarto mo."

Pasado alas dyes na pala.
Hindi ko namalayan ang ikot ng orasan. Sampung stick na ng sigarilyo ang naubos ko, hindi ko man lang namalayan kumakalat na ang tubig sa sahig. Gusto kong kumuha ng balde at itapat sa tumutulong kisame. Gusto kong punasin ang basang ikinalat nito pero, para bang kaylayo ng pinaglalagyan ng balde mula sa kwartong kinahihigaan ko. Mas gusto kong nakahiga lang habang pinakikinggan ko ang tiktik ng mga butiki, ang kokak ng mga palaka, ang tagaktak ng mga patak ng ulan. Nakahilata ako at ayokong bumangon dahil higit sa lahat mas gusto kong hawakan ang titi ko.

Matagal-tagal ko na rin itong hindi ginagawa. Ngayon lang. Hinahaplos ko ito ng marahan, hinay-hinay, tuloy-tuloy. Binabate, binabayo ng marahan, hinay-hinay, tuloy-tuloy. Iba talaga ang sensasyong dulot ng kwartong ito sa akin. Parang katulad noong ako’y trese anyos pa lamang. Dito mismo sa kinahihigaan ko. Kunwari natutulog ako ngunit ginagawa ko ito sa loob ng kumot. Kunwari may kinutkot ako sa bulsa ng aking puruntong pero sadya ko itong binubutasan para dumeretso ang kamay ko sa loob. Naalala ko ang sabi ni inang “si Winwin habang tumatangkad nangangayayat .”

Namihasa ako sa maraming paraan. Minsay nakahiga, nakadapa sa banyo, sa pader o minsan sa katawan ng saging. At hindi ko nakakalimutang uminom ng gatas ng Liberty o sabaw ng buko.

Winwin ang tawag nila sa akin noon, patpatin, iyakin, may gatas pa sa labi.
Si Winwin yung umiyak nang magpatuli kay tatay Laryo. Si inang, naiinis ako kapag sinusundo niya ako sa eskwelahan kung umuulan, kapag kinukurot nya ako sa harap ng maraming tao. Kaya tuloy natutukso akong binabae, puti raw ang bayag ko. Nang minsang nakipagsuntukan ako, katakut-takot na nobena at dasal ang dinaanan ko kay inang.

Pero, nang gumradweyt ako ng hayskul maraming nagbago. Nang tumuntong ako ng kolehiyo, maraming nagbago. Nagtrabaho ako bilang waiter sa isang panggabing restawran. Malayo yun sa bahay namin, malayo yun sa mga mata ni inang at doon andami kong natutunan. Yung erotika ng Abante at Bandera na pinakatagu-tago ko pa sa kama, doon pambalot lang ng tsinelas. Yung mga napapanuod ko sa beta, nakikita ko ng totoo sa mismong mga kasamahan ko sa trabaho. Sinabi ko sa kanila yung sinabi sa akin ni inang na “yan baga ang dahilan kung bakit makasalanan ang tao.” Tinawanan ako, bata pa raw ako at hayaan ko na lang daw at masasanay rin ako.

Naisip ko, ganito pala sa siyudad andami ko palang hindi alam. Andami ko palang dapat matutunan. Naisip ko, oo nga naman, disi nuwebe anyos na nga pala ako. Hindi na ako yung batang kinukuhang Konstantino sa mga sagala, yung batang handang magsaulo ng mga nobena at pabasa ni inang. Tumanda na ang batang ipinaglihi sa patron ng San Roque. Naisip ko andaming nagbabago pag tumatanda ka.

Naalala ko ang sabi ng kaibigan kung si Tonton, “ P’re pag binata kana dapat matikman mo ito” habang dinidilaan nya nag hubad na katawan sa magazine. Si Tonton nga naman masyadong mapusok, kinukuha lahat ng naisin n’ya, parang walang problema sa buhay hindi nagseseryoso. Ayaw ni inang ng ganun, ayaw n’ya sa mga taong mapupusok, ayaw n’yang maging kaibigan ko si Tonton.

Kumusta na kayo ni Ester, aba’y palay na ang lumalapit sa manok, tukain mo na. Yan ang palaging sinasabi sa akin Tonton. Naalala ko ang kapitbahay kong si Ester. Mula ng malaman kung may gusto siya sa akin lagi ko na siyang naiisip lalo na kapag nasa kuwarto ako at may kinukutkot. Palagi kong tinatanong sa sarili ko, paano ko kaya siya hahalikan, ano kaya ang lasa ng lips nya, ano kaya ang kulay ng kanyang utong. Kung hahawakan ko ba siya sa dibdib magagalit kaya siya, maputi kaya ang hita nya. Si Tonton, minsan dinala niya si Ester sa bahay isang hapong wala si inang. Umuulan-ulan noon at naiwan kaming dalawa sa kuwarto. Tumutulo ang malamig na patak ng ulan sa labas, habang tumutulo rin ang pawis sa aking noo. Naalala ko yung nakita ko sa beta, pakiramdam ko bumubulong ito sa akin, “ dilaan mo yung tenga, kagat-kagatin mo yung labi, hanapin mo ang dila sa loob, namnamin mo ito at, dahan- dahang halikan mo ang kanyang leeg, pababa, pababa.” Naalala ko nagkakahiyaan kaming dalawa ni Ester. Hindi namin alam kung ano ang gagawin, kung sino ang mauuna at ano ang uunahin. Nang magtama ang gaming paningin, tiningnan ko si Ester ng mabuti, ang kanyang buhok, ang kanyang mata, ang bilog n’yang ilong, ang malalapad n’yang pisngi, ang basa n’yang lips. Ahhh, napakaganda pala ni Ester para siyang artista. Matagal kong tiningnan ang kanyang labi, parang kaylambot, kaykintab, napakapula. Parang kaysarap namnamin at kagat-kagatin, parang biko ni inang. Idinikit ko ang aking mga labi sa kanyang mukha, at naramdaman ko ang mga maiinit nyang hininga. Napakabango niya sa mga oras na iyun parang pinipig, bakit ba ngayon ko lang siya naamoy. Napakabilis ng pangyayari, hindi ko namalayan natatanggal na ang aming damit, ang aking t-shirt, ang kanyang sando, ang aking shorts, ang kanyang hapslip. Kinse anyos ako noon at naalala ko… masunurin si Ester.

Naalala ko ang sabi ni inang, “anak dapat pag-aralan mo ang nilalaman nito” habang inaabot nya sa akin ang makabagong testamento. Si inang matapos n’yang malaman ang nangyari sa amin ni Ester sinugod n’ya ito sa kanilang bahay habang pinaluluhod niya ako sa mongo sa harap ng altar. Gusto talaga ni inang na balang araw may magsabi sa akin ng “mano po father.” Mula noon iniwasan ko na si Ester at si Tonton. Pakiramdam ko nakagawa ako ng malaking kasalanan sa mga anghel at santo.

Pero kahit ang mga mukha ng anghel at santo ay nagbabago rin pala. Nagbabago rin ang kanilang mga ngiti at damit, siguroy depende yun sa tumitingin. Yung takot ko sa kanila, sa luma at makabagong testamento, nagbago ang lahat ng iyun lalo na nang mawala si inang. Naisip ko hindi hawak ng tao ang kanyang bukas, andaming nagbabago pag tumatanda ka. Saka mo malalaman ang mga iyun pag tumanda ka na. Ang nakita kong mahalaga, hindi ka nagsasara sa mga pagbabagong nagaganap at naiintindihan mo kung bakit ito nangyayari. Saka ko rin naintindihan kung bakit nag-asawa ng maaga si Ester, kung bakit ganun si inang, kung bakit ganun na lang pinandirihan si Tonton nang magkasakit siya ng tulo. Mabagal ang takbo ng buhay sa bukid. Matagal bago maintindihan ng tao at matanggap ang mga pagbbagong nagaganap. Parang lahat ng tao iisa ang pinatutunguhan, ang mag-asawa, ang maging magsasaka, ang magsilbi sa simbahan at magkaroon ng debosyon sa mga santo, pinarurusahan ang mga sumusuway , ang mga mapupusok. Mas naintindihan ko rin kung bakit kinakailangang gawin ng mga katrabaho ko sa restawran ang napapanuod ko sa beta. Mabilis kasi ang mga pangyayaring nagaganap sa lungsod. Lahat ng bagay binibili walang libre. Parang palaging umuulan, kailangan mong habulin ang bawat oras, ang bawat minuto dahil kung hindi mababasa ka.

Sabi ni inang “ si winwin habang tumatanda nagbabago ang ugali.”
Si inang talaga makaluma.
Si Tonton nga naman napakapusok.
Mabango pa rin kaya si Ester?

Ahh, magsisitapos na rin sa kolehiyo yung mga katrabaho ko sa restawran
Naalala ko kung paano unti-unting pinalalambot ng ulan ang kisame ng bahay . Gaano man ito katigas, lumalambot din pagdating ng mga araw, nagbabago ang hitsura. Dahil siguro hindi maiwasan ang pagtulo ng mga patak ng ulan, katulad din ng tao nagbabago.

Winston matulog ka na at huwag mong kalimutang maglagay ng balde sa mga tumutulo dyan sa kwarto mo.

Nakita kong umaapaw na ang tubig sa sahig, ayoko mang bumangon ngunit kailangan kong punasin ito.

-December 2000-

Ang Kapaspas sa Flashdisk

2007-02-16T22:50:00.000-08:00

Sa usa ka 512MB’ng USB
nga murag kinatawo nako kadako
katingad-an kaayong nasulod ang akong
kagahapon, kasamtangan ug kaugmaon;

- ang atong mga balak ug sugilanon
nga tuig natong gitipon, usa ka folder

- ang akong terminal reports nga maoy
gapakon nako inig 15:30 usa ka folder

- ang akong mga methods ug findings
nga pila ka bulang gipausab-usab ni propesor,
usa ka folder

- ang akong mga kaguol, kalipay, kakulba
kakuyaw nga mupatik unta sa blogs,
usa ka folder

- ug labaw sa tanan ang atong mga hubong hulagway
ug sex videos, usa ka folder

Kagahapong nagtinanga ko, nabilin nako ni
sa opisina ug nasakpan nimong misuksok
ang akong USB sa laing computer

imo ning gidukdok,gilabay uban sa na-saved
na unta natong kaugmaon.

-February 17, 2007

Pusakal

2007-02-12T23:59:00.000-08:00

Siyam ang buhay
ng pag-ibig ko sa iyo;

walong beses itong pinatay
ng iyong pagsisinungaling,
walong beses ko itong binuhay
sa paniniwalang may
biyaya ang naghihintay;

sa ikasiyam nitong buhay
inutusan mo ang pusakal
kong pag-ibig
na sunggaban ang aking hapunan
at dahil gutom
umakyat ito sa mesa,
kinagat ang ulo ng tamban,
binitbit ang buntot ng tuyo,
at dinilaan ang malamig na sinabawan,
ngunit pagdating sa iyong pintuan
ay humalakhak ka lang at
binuhusan ng malamig na tubig
ang pusakal kong pag-ibig,
sa galit ay pinutol ko
ang ulo nito at pinaanod
sa maitim na kanal
sabay luha at sigaw

Tarages kang pusakal ka!

Gugmang Iniring

Taas ang kinabuhi
sa akong gugma nimo;

kawalo nimo gilubong ni
sa imong mga pagpamakak,
kawalo ni nako gibanhaw
sa paglaom nga masantos
ang gahulat ug gapailob,

sa ikasiyam nga kinabuhi
gisugo nimo ang nag-iniring
nakong pagbati
nga sungkabon ang akong
mga tinakluban;
ug tungod kay sirok sa imuha,
mikatkat ni sa lamisa,
gitangag ang ulo sa tamban,
ug gitilapan ang mga subak ug utan,
pag-abot sa imong pirtahan
imo ra man kahang gikataw-an
ug gibubuan sa mabugnawng tubig,

sa akong kapungot
akong giputlag liog ang iring
ug gipaanod sa kanal
dungan syagit ug hinaot
nakadungog ka,

Nnnggayawa kang iringa ka!

-Feb 12, 2007-

Goma

2007-02-04T20:59:00.000-08:00

kalibuhan na sa mga dahon
ang nangatakag sa nataran,

kalibuhan na sa mga punuan
ang gitadtad ug gisamaran,

kalibuhan na sa mga tagok ang
miawas sa inadlawng-adlawng pagtaping

kapila na ba nagbag-o ang dahon sa goma
dinhang nagsugod tag pagpamakwet sa
Pikit?

kalibuhan na
sama sa kwarta,
sama sa langsang goma,
ing-ana ang giyera

-September 2003 -

Katong Nagbinahinay ta sa Saging sa Lanao

2007-01-26T00:30:00.000-08:00

gibaligya ang among saging
sa Tokyo ug gitagaan
og daghang bulig ang Manila
gipanitan, gihiwa-hiwa
gibahin-bahin nila

bisan sa panit
wa mi naangkon
apan tua mi nabilin
sa aping sa kutsilyo
isip usa ka lagom
nga salin

katong gipuy-an
ninyo ang among yuta
ug gikambyuan ang among mga
sugilanon tua mi nabilin,
nagkapyot sa aping sa lagaraw

Ispaghiti

2007-01-22T00:35:00.000-08:00

Lamian tang duha
sa ispaghiti kung;

sakto ang pagkalata sa pasta,
tam-is aslom ang ketchap,
tama ang gidaghanon sa hatdug,
cheese, ug giniling nga baka
ug labaw sa tanan ga-asu-asong
ihukad sa atoa,

gani mingsaad ta makausa nga
ikaw ang pasta ug ako ang sarsa.

Mahungit ra unta bisan
aslom-aslom ang ketchap
o gahi-gahi ang pasta,
apan karong nahisama sa simod
sa iring ang ispaghiting
naa sa lamisa ug paminaw
nako gapamundak ang weyter
kay tingali wa malipay
magsud-ong sa atoa, unsa may
angay'ng buhaton kung naa
na ang tanang sagol ug sakto
ang tanang timpla gawas nga kita
hilom-hinayng gatuyok-tuyok
ra sa tinidor samtang
gakibkib sa american bread,
usahay mangutana ko og kumusta na ka
unya mutubag sab kag maayo man.

Tingali nangutana ang pan sa tinidor
kung nganong gatuyok-tuyok pa siya
sa usa ka bugnaw nga ispaghiti
ug tingali nakurat ang tinidor ug
muingon gikaon na diay ko sa kahilom,
Ug atong tungura mitundog kog
miingon pasayloa ko
di nako kaagwanta aning kabugnaw.

June 20, 2007.

Room # 3

2007-01-17T06:24:00.000-08:00

May mga gabing parang lumilipad
ang mga punyal sa kabilang kwarto,
nagsisitakbuhan ang kanilang mga puso
at lumalangoy ang kanilang mga mata.
May mga gabing naglalaro ang demonyo,
buang at kamatayan sa kanilang bibig,
parang nagkikimkim ng apoy
ang kanilang mga dila.
Ngunit may mga gabi ring
tinatawag nila ang langit habang
namumuta sila ng pag-ibig

samantalang ako ay dumidikit
sa dingding at nakikiamot
sa yamang meron sila.

-January 16, 2007-

Payag

2007-01-17T06:21:00.000-08:00

Ginabuslotan sa ulan
ang atop nga
hinimo sa sulirap.

Hinay-hinay’ng

ginapahumok sa mga
kadlawon ug kagabhion
ang mga bungbong nga
nagkaanam na og kadugta
sa tumang katugnaw.

Ug samtang ginakitkit
sa mga anay ang
nahibiling bagakay
sa salog, hinay-hinay’ng
ginaputos sa mga lawa-lawa
ang mga siradong bintana.

Ang kaniadtong
lig-on ug masadya
nga payag hinay-hinay
nang nangagum-og ang
mga tukod niini.

Ing-ana kining akong dughan
sukad imo kong giluiban.

Ahh, patya na lang ko!

- March 2002-

- Nagsakmit ug unang ganti sa 3rd Panagsugat Writers Workshop sa Tacloban atong 2005. -

Ikaw Vanessa, Ibabaw sa mga Hakhak sa Lubi

2007-01-16T01:29:00.000-08:00

Ang imong kahumot
makapatindog
sa nagkuko
nakong ugat,
makapabungkag
sa tinapok
nakong laway,
ug magakos
sa imong katam-is
ang tab-ang
nakong baba.

ginasupsop nimo,
ginapaak nimo,

ang baog
nakong dila,
hinay-hinay
paingon
ang kalami
sa liog,
ang kalami
sa dughan,
ang kalami
sa tiyan.

Imbis ra
sa tiyan
apil ang
akong pus-on
imong gidilaan
hangtod
ang akong
panumdoman
imong gipalamian.

Ahh, ikaw

Ikaw Vanessa
mura ka og tuba
sulod sa sugong
nga kinahanglan
gyung katkaton
ibabaw sa mga
hakhak sa lubi
nganong sa kahubog
ka ra nako matilawan?

-December 2001-

EV

2007-01-14T20:17:00.000-08:00

Errol’s Vocabulary (EV) EV – They are a list of words I found over torn slippers, empty pockets, scratch papers, dandruff flakes, broken nose and white mice in a box of chocolate, beside a badminton racket while running a malaria control program in Mindanao. They are not just “head-matter” descriptions but a means to survive like denial, bitterness, sour-graping, loving, acceptance, letting-go.

EV1.

Employment – a condition where one trades freedom and human rights for 180 pesos a day, and where a president makes it an accomplishment
to name a number of people who have traded their freedom and human rights. (1-15-07)

Boss - a person who is slaved with figures and matters of consequences and consequently believes that he/she has the authority over the others. They are conceited slaves but lonely individuals (1-15-07)

Thesis- an academic paper that starts with “ to change the world attitude” but mostly ends up with “just to graduate objective” which people appreciates (12-30-2006).

Impact- a favorite word for a thesis title used by desperate graduating students.

Cellphone- an electronic gadget that makes human being poorer, and lonelier. The tendril of the capitalists to make us lame and dependents. (1-16-07)

Expectation- it is when your waiting somebody (like a matter of life, work, love and death) to text or call when suddenly a foreign number appeared and read "grabeh nakakaadik talaga ang sana maulit muli kaya download na ng ringtone,text SNMAULIT and send to 238, my chance ka pang manalo ng 10,000 pesos, 15/download" (1-16-07

Baboy- a sadness that is more than sad enough- diwata(1-17-06)

Election Time – the big cheese with slithering worms around, but who cares with worms cause it’s a cheese after all. Election time is feeding season between mice and cats, umpired by the mass media, and the churches (2-7-2007)

Barbikyuhan sa Dalang San Pedro

2007-01-13T23:07:00.000-08:00

Ang kainit sa kayo,

anam anam
midapat
sa tiil,
tinai,
unod,
pako,
batikulon,
ulo.

Samtang ang
kainit
midapat,
hinay hinay
nagtulo,
ang mantika sa
tiil, tinai,
unod, pako,
batikulon, ulo.

Samtang ang
mantika
nagtulo,
nanintal
ang kahumot
sa aso
sa mga
gipanggutom
nga tawo.

Samtang ang
kahumot
nanintal,
laming mikitkit
sa unod ang
mga mikaon
na sa sulod
samtang
nagasyagit

ang nakameyk-ap
nga tindera
“lami nga unod brad, pili lang!”

Samtang
murag meyk-ap
nga iyang gipahiran
sa tuyo ug lamas
ang tiil, tinai, unod,
pako, batikulon, ulo.

Nakapangutana ko,
unsa kahay bation
sa usa ka manok
kung ginabarbekyu
ang iyahang
isig ka manok?

-July 2005 -

TIGBAKAY

2007-01-13T23:05:00.000-08:00

Iyahay sila ug porma.

Kusgan ang barog,
sinaw ang pamanit
himsog ug nindot mubirig.

Mikahig sa yuta
unya mingbukad ang
ilang mga tagsa-tagsa
ka liog.

Nagtinutokay,
Nagsinukdanay,
sa ilang mga
katakos.
andam mudasdas
andam mudasmag
unya dayon…

Milupad ang usa,
gibirahan ang kaatbang
labok diri,
labok didto,
mihupo ang isa,
tusik diri,
tusik didto,
nilabkanay sa taas,
binirahay sa ubos
dinaganay….. gukdanay….
hinapakay
sa dughan
sa buko-uko
sa atubangan

Bisan
nagka-
piang
karam-
bola

Hala,
ig-anay
sa ilang
mga tari.
pinaakay,
dinug-anay
Bisan pag
patyanay.

Samtang ang mga
Nanan-aw nagsininggit
“kana birahi”
“sige sa teksas!”
“banati bulit!”
dapiganay,
pustaanay,
initay,
hangtod ang mga
nanan-aw na
ang nagsinumbagay
sila ang nabinukbokay

-September 2004-

Aninipot sa akong baba

2007-01-12T18:38:00.000-08:00

(alang kang Mamai)

Nagdagan-dagan ang langit ilalom
sa balod paingon sa daplin sa baybay,
ug samtang nagsandig tang duha
sa punuan sa talisay nag-ihap tag
mga bituon nga duol sa bulan.

Sa sige natong pag-uban-uban
nalumsan ang akong dughan
sa imong mga pahiyom ug katahom,
kabalo ba kang
tam-is pa ni sa asukar,
ug lami pa ni sa kondensada,
kabalo ba kang
gusto kong mugunit
sa imong kamot,
muagbay,
mugakos,
muhalok, apan
ako rang gitulon ang akong laway
ug gibalakan ang mga aninipot
nga nag-um-om sa akong baba
dili sila muhawa.

Hapit na maghikog ang mga bituon
sa paghuwat sa akong isulti kanimo,
ug gihawoy naminaw ang dahon
sa talisay sa takla sa imong dila
kalit kang miingon bayot ka?
Ug nanglupad ang mga aninipot
sa akong baba.

- March 2004-

The road to development

2007-01-12T18:37:00.000-08:00

Ang agian padulong Tagum

Human gipakyaw ni Chu
ang among abot, gilukdo nako
sa terminal ang mga sako sa mais
aron mapalit sa Tagum og laming
sud-an; bulad, odong, pansit,
isda (asa ra ka)

Pagpadagan sa morning star nga jip,
mingsabak ang asu sa tambutso
sa mga nawongs pasahiro
ug nag-iyahay mig panggunit
kauban sa mga dahon sa taplod

Mibaktas ang morning star
sa pagsubida sa pulang yuta,
mikamas ni sa pagtungas samtang
nanindog ming naa sa taplod
aron masiplatan ang mga bisitang
mangutngot sa yuta sa Mandaya
pagbahada, gipanggukod mi
sa mga yawyaw ni manang sa drayber,
samtang nakiglumba ang dyip sa
mga skaylaber nangligid
ang mga kahoy gikan sa bukid,

Nabantayan nakong duol na ang Tagum
kay patag na ang giaagian,
naa nay dakong tindahan,
lapad na ang humayan
ang mga barangay puro na sagingan,

Nangutana kausa akong anak
kung unsay nawong sa syudad
ug kung nindot ba mupuyo didto,
isuroy unya taka puhon kaluoy sa ginoo,
nagkatawa rakong mitubag
kay matud pa sa madgard
“In God we trust.”

-March 2006-
-

Ordir Nambir Eyt

2007-01-12T18:23:00.000-08:00

Gadangaw ko ug dupa sa
pagpanukad aron muhalok
sa imo dihang atong nasiplatan
ang usa ka kan-anan;
Su-Tu-Kil inubanan sa
ordir nambir eyt
o nagtikangkang nga baki.

Aron madakpan ang baki
matud ni tatay,
panulo sa basakan inig
humag bundak sa ulan,
hinay-hinayng iitsa ang paon.
ug kung mukubit isulod
dayon sa baskit,
hagki, alam-alami, ayaw buy-i.

Mawa ang kaslayd sa panit
sa pagbudbod og daghang abo,
ug tanggala sama nga
gapanit kag takway,
limpyuhi ang sulod unya
humoli sa ahos, lemonsito, sili
unya ipahapla sa nag-init
nga mantika.

Samtang gahuna-huna ko
sa sitsarong panit sa baki,
miingon ka maypa ang baki lami.

-May 2006-

At a Balut Stand, 10:30 pm

2007-01-12T18:12:00.000-08:00

while eating a 16-day old balut, and listening to habal-habal drivers

debate over philippine politics a realization bumps me"

"the more you seek self-happiness the lonelier you get. until you tear apart

of yourself and give it to others you begin to realize the state of being complete.."

there is hope in development work, there is hope in Mindanao, only if we breed

young people as catalyst of a better, better paradigm.

Kinsa ang Nagpatay kay Fr. Mulong?

2006-12-23T01:11:00.000-08:00

Tsak.Tsak.Tsak! Nagkagubot ang tanan sa pagkuhag hulagway sa panghitabo, iyahay ang mga reporter og kuhag laing-laing anggulo sa patayng lawas sa pari. Pito ka dunggab ang gidawat sa biktima hinungdan sa iyang daling kamatayon, naligo ni sa kaugalingong dugo,ug daghang parte sa iyang lawas ang makit-ang nabun-og ug napangos. Dili lang kay gidiretso og luba ang biktima; gikulata ni, gipabukbok una giluba. Ang gikalibgan sa mga pulis kung nganong nay nakasuwat sa salog nga gaiingong “pauli sa impyernong imong gigikanan” Mangilgig nga panghitabo alang sa tanan, ilabi na sa mga taga simbahan ug sa mga nakauban ni Padre Mulong.

-teaser----

Telepono

2006-12-09T22:54:00.000-08:00

Limang minutong pakikipag-usap
sayo at dahan-dahang bumukas
ng mga bintanang matagal nang
nakapinid, agad kitang inilarawan
sa lumang kisameng
nakatanghod sa akin habang
nag-aabang ng mga salitang
baka mag-iiwan ng pangako,
kagaya marahil ng isang
lumang bahay na pipinturan
sa loob ng limang minuto lang,
nakapagtatakang hinahayaan ko
ngayong mawasak ang mga
pananggalang na kaytagal kong binuo

at sa huli iiwan mo rin pala akong
umiibig sa telepono.

-December 2006-

Didto, Punita ang mga Bangka

2006-12-06T19:47:00.000-08:00

Nagsagol ang hagsa sa ulan,
krudo, ug luwa sa buak-buak
nga nawong sa karsada,
ug bisan sa kaitum sa lawas
sa kanal sa inyong tugkaran
gihanig gihapon nimo
ang nakum-ot nga pihak
sa mantalaang giputsan
sa ginamos nga sud-an nimo ganina
aron pilu-piluon ngadto
sa gagmay ug dagkong bangka
samtang nagpaabot kang
mutuhak ang nagkagubot
nga dagway sa langit.

Kapila naba nabuak
ang nawong sa karsada
ug pila na ang nasukamod,
ug naligsan dinhi?

Apan nagtuo gihapon kang naay
bangaw nga iluwa ang langit
human sa buno sa iyang kagubot
ug paghagsa sa ulan kay didto …
ra nimo puniton
ang mga gagmay ug dagkong bangka.

-June 2006-

LARAWAN

2006-11-30T20:53:00.001-08:00

Hinahatak pailalim
ng mga pulang
langgam ang mga
tira-tirang pagkain

at inaangkin ng mga
daga ang mga
pinagkainan sa lababo,

nagdudumiling gumalaw
ang kamay ng orasan
katulad ng paunti-unting
pagtulo ng tubig sa gripo
kasama ng pagtakla
ng butiki sa kisame.

Kung asido lang
ang aking mga tingin
matagal nang nalusaw
ang iyong mga larawan
ngunit nilinlang
ang aking mga mata
ng nakalalasong
usok ng Marlboro
kung saan ang upos
ay humahalo ngayon
sa mga botelyang
paghinanakit ko
sa iyo.

Dessert

2006-11-16T03:35:00.000-08:00

Panghimagas

Tiningnan ni Cathy ang sarili sa salamin. Bente nuebe lang siya pero pakiramdam nya kasingtanda siya ng ng bahay na ito na minana pa ng kanyang asawa sa kanyang mga magulang.

Diploma, mga plaka, saradong bintana, wall clock, piyano, malambot na sofa.. siya. Pakiramdam niya katulad siya nga mga rosas sa flower vase, ng mga laso at puntas sa kurtina, isa siyang magandang dekorasyon sa loob bahay na ‘to, isang dekorasyong pag-aari ng kanyang asawa sa maraming taon, ilang taon na nga ba. Wala na siyang ginawa sa bahay na ‘to kundi isaayos, lagyan ng dekorasyon, punuin ng ibat-ibang koleksyon at ilipat-lipat ang mga larawat kagamitan. Nasasaulo niya kung anong meron ang bahay na ‘to; ang larawan nilang mag-asawa noong ikasal sila ang unang bagay na tinatamaan ng sikat ng araw, alam nya ang pinangagalingan ng hangin sa pamamagitan ng mga tunog ng windchimes, ang kulay ng kurtinang dapat ikabit buwan-buwan, ang bulaklak na dapat ilagay sa flower vase at altar, ang panghimagas na dapat isabay tuwing kainan. Marami siyang alam sa bahay na ito, na pakiramdam nya kayraming taon nang hindi nagbago.

Tiningnan nya ang larawan noong ikinasal siya, ang maamong mukha ng birheng Mariya, wala siyang makitang ganda sa mga ito. Tiningnan nya ang malaking orasan para itong tulo ng gripong kaybagal tumakbo. Ang bawat galaw nitoy kasinggbigat ng kanyang nararamdaman, hindi nya maintindihan gayong tapos na nyang nalinis ang banyo, kapapalit lang nya ng kurtina, ng punda, ng kumot, ng bulaklak, nahihirapan siyang huminga na parang ipinagdaramot ang hangin sa loob ng bahay. Binuksan nya ang durungawan at dumaluhong ang liwanag, umihip ang hanging kanina pa nya hinahanap. Nilanghap niya ang daloy nito na parang ngayon lang siya nakatikim ng hangin. Matagal yun matagal bago nya binuksan ang kanyang mga mata, tapos nu’y nakita nya ang isang magandang tanawin; kinukulayan ng araw ang langit, malaya nitong isinasabog ang kulay dalandan nitong silahis sa mga ulap, humahalo ang kulay nito sa mga damo, sa puno, sa mga paru-parong naglalaro, para itong isang pintor na kinukulayan ang mundo.

Napakaraming magagandang tanawin sa labas na wala sa loob ng bahay; ang mga batang nagpapalipad ng saranggola, ang kawayang nakikisayaw sa hangin, ang pagaspas at lawiswis ng mga dahon at sanga. Tiningnan nya ang isang puno ng mangga kung saan may isang may isang ibong nakatingin sa kanya. Nais nyang marinig ang boses ng ibon at kung paano ito humuhuni pero tahimik lang ang ibon nag-iisa, matamlay, siguroy may hinanahanap din siya katulad nya nang bigla siyang ginulo ng isang ungol mula sa kanilang bakuran, si Sofi, boses nya iyun. Nagmamadaling nanaog si Cathy sa hagdanan, tinuntun nya ang pinagmulan ng ungol, ano ang nangyayari kay Sofi bakit siya umuungol? Hinanap nya ito at tumambad sa kanya ang isang tanawin.

Si Sofi, kinukubabawan siya ng isang di kilalang aso, kinukubabawan at kinakadyot sa likuran. Kinakadyot siya ng mabilis, napakabilis, walang tigil itong ginagawa kay Sofi kayat umuungol siya. Hindi niya alam ang kanyang magiging reaksyon pero gusto nya ang kanyang nakikita, gusto nyang makita ang mukha ni Sofi, at kung ano nararamdaman nito . Kinagat-kagat ni Cathy ang daliri sa pag-uusisa at matamang pinagmamasdan ang ginagawa ng dalawa; paulit-ulit, mabilis, paulit-ulit. Naisip nya natural lamang sa mga asong gawin ang ganito, tinutugunan nila ang likas na pandama ng kanilang katawan, hindi nila iniisip kung kailan o saan ito gagawin dahil hindi naman sila kasali sa lipunang may pananagutang moral at etikal, hindi naman nila ito kailangan upang mapanatili ang kanilang uri. Nasa ganung pag-iisip si Cathy nang biglang may bumato kina Sofi, nagulat siya at nakaramdam ng biglaang pangamba. Tumakbo ang dalawa, gustong hugutin ng isang aso ang kanyang sarili mula kay Sofi pero nahihirapan sila. Umiiyak si Sofi gayundin ang isang aso ngunit binato pa ulit ng lalaki ang dalawa, tumakbo si Sofi papalapit kay Cathy, kakawag-kawag ang buntot nito habang dinidilaan ang kanyang balahibo.

“Tiger!” sumigaw yung lalaki at natakot si Cathy sa boses na iyun, biglaan siyang dumating sa harap at ginulo ang kanyang tinitingnan. Ganun nya nakita ang lalaking ito, biglaang dumaluhong mula kung saan, humakbang siya paatras.
“Aso ko kasi yan Misis” nagbago ang tono ng kaharap, hinupo-hipo ni Cathy ang ulo ni Sofi at inaangat ang isang kilay sa pagtatanong.
“Sino ka, anong ginagawa mo rito?”Magalang siyang sinagot ng kaharap.
“Ako yung kinontrata ni Sir Manuel na papakyaw sa manggahan nyo sa likuran Misis. Tinitingnan ko kung kailan kami puwedeng mamitas.” Mula sa pagkabigla pumanatag ang kanyang pakiramdam dahil sa narinig.
“Paalis na sana ako…”
“Ano pang ginagawa mo rito ?” putol ni Cathy
“ Nawawala kasi si Tiger, hinahanap ko.”
“Sa susunod bantayan mo yang aso mo, nakakadisturbo.” Tinitigan ni Cathy ang kaharap, inaasahan nyang hihingi ito ng pasensya pero tinitigan lang siya nito, may kung anong hinahanap sa mukha nya, para siyang sinusuri na kung ano. Bumaba ang tingin nito sa kanyang leeg at ngumiti lang ang kanyang kaharap. Naalala nya wala siyang panloob nang bumaba kanina sa hagdanan, isang manipis na blusa lang ang suot nya nang hinarap nya ang lalaking ito. Napahiya siya pero pinilit nyang hindi magpahalata.
“Sige ho Misis delos Reyes mauna na ako, ako nga pala si Rodel, Rodel Barcelona, sige ho” ngumiti siya at tumalikod hila ang kanyang aso.

Nagmamadaling pumanhik si Cathy sa loob ng bahay. Nakakainis ang lalaking iyun, naiinis siya dahil nadisturbo ang kanyang panunuod sa paglubog ng araw, ginulat siya nito at pinaiyak si Sofi, naiinis siya dahil hindi man lang siya tinanong sa kanyang pangalan. Gusto niyang sabihing “Catherine ang pangalan ko at sana naman sa susunod bago kayo pumanhik sa bakurang ito magpaalam naman kayo kahit wala rito ang asawa ko.” Sapat na sa kanyang tawagin siyang Misis delos Reyes., pakiramdam niya ang pangalang Misis delos Reyes ay isang kulyar na nakatali sa kanyang leeg katulad ng kay Sofi, isang kulyar na nagsasabing pag-aari siya ni Emmanuel delos Reyes at tulad ng isang aso hindi na mahalagang magpaalam pa. Pumunta siya ng kusina kailangan na niyang maghanda ng hapunan.

Tubig, juice, kanin, ang paborito nya adobo; naghanda rin siya ng relyinong bangus, may sopas siyempre panghimagas. Ano pa ba ang kulang, hindi malaman ni Aveth kung ano pa ang idagdag sa mesang iyun. May gusto siyang sabihin sa asawa, matagal na nya itong gustong sabihin, naghahanap lang siya ng magandang pagkakataon. Narinig nyang may kausap ang asawa sa telepono.
“Kumusta na” si Manuel. “Napansin ko ang pagbabago nya.’ parang matamlay ang boses ng asawa, siguro may problema sa opisina. Ganyan naman siya hanggang sa bahay dinadala ang trabaho.
“Matagal ko tong pinag-isipan. Ito ang gusto nya at hindi ko kayang ibigay yun.”
Malalim mag-isip si Manuel, matalino siya, alam nya ang pasikut-sikot sa opisina, alam nya kung anong meron siya o wala, alam nya kung paano paiikutin ang mga bagay para makuha ang kanyang gusto, iniisip mo pa lang alam na nya.
“Pero sa bandang huli gusto ko ako pa rin ang masusunod.” May pagkanegosyante ang asawa, nagbibigay ng kaunti pero kumukuha ng malaki, nakikipaglaro pero tinitiyak ang panalo, natutunan nya ito sa opisina, siya ang may-ari at tagapangasiwa ng isang lokal na publikasyon ng bayan.
“Papaniwalain natin sya, magaling ka naman” Isang mahusay na manunulat din si Manuel, magaling siyang gumawa ng mga kuwento, namana nya ito sa kanyang ama, lagi siyang nagsusulat sa bahay, tuwing oras ng agahan, tanghalian, hapunan. Kinailangan nyang magsulat bilang kanyang panghimagas, marahil higit pa bilang kanyang hanapbuhay.
“Tapusin mo na ngayong lingo, asahan ko iyan.” Bilang may-ari at tagapangasiwa maraming tagasunod ang asawa pero hindi nya alam kung may mga kaibigan ito. Mahinahong tao si Manuel, kaswal at kalmado kung magsalita ngunit palaging siya ang nasusunod. Duon natatakot ang mga tauhan nya sa kanya., malalim siya kung mag-isip bihira kung magsalita duon siya natatakot sa asawa.
“Manuel nakahanda na ang mesa.” Ibinaba nya ang telepono at sumunod na ito. Habang kumakain ay sinusulyapan nya ang asawa, walang imik, parang malalim na naman ang iniisip.
“May papakyaw na pala sa manggahan natin sa likuran?”
“ Si Barcelona, bakit?”
“Wala lang, hindi kasi sya yung dating pumapakyaw sa manggahan natin. pumunta siya rito noong nakaraang lingg, kaibigan mo ba siya?”Tinitigan siya ni Manuel, may kung anong hinahananp sa mukha, parang may sinusuri na kung ano.
“ Hind, distributor siya ng prutas sa bayan, mas maganda ang presyong inaalok nya kaysa doon sa dati.”
Itinuloy ni Cathy ang pagkain, ayaw nyang sabihin sa asawang pagkatapos nang una silang pagkikita ay binibisita siya ni Rodel sa bahay, nakikipagkaibigan, humihingi ng pasensya sa ginawa ni Tiger. Ayaw niyang sabihing gusto nya ang mga bagay bagay na nalalaman tungkol sa kanya, na si Rodel ay binata pa, siguro limang taong mas bata kay Manuel. Sa edad na trentay uno ayaw pa nyang magpatali dahil hinahanap nya ang kanyang soulmate, matangkad, may pangangatawan. Kailan daw sila mamimitas? laging nakangiti, mahilig magpatawa, magalang naman pala, maginoo “Catherine kailan daw sila mamimitas? si Manuel.

“Ha!? Eh baka bukas.” Nanaginip ba siya? Kailangan niya itong iwaksi sa isipan may gusto siyang sabihin kay Manuel.

“ Catherine, baka hatinggabi na ako makauwi bukas, pupunta muna ako sa resort natin may aasikasuhin lang, ikaw na munang bahala rito.” Sinubukan nyang magsalita “Meron sana akong sasabihin.”------ “ Ah si Barcelona nga pala, tatawagan ko siya mamaya, pansamantala ikaw munang bahala sa kanya.” Tumunog ang telepono marahang tumayo ng mesa si Manuel at sinagot ito, narinig nya ang pangalang Paolo, trabaho na naman ang pinag-uusapan kahit hindi pa ito kumain matapos lang ang trabaho. Tumayo na siya hindi man lang nya natikman ang inihanda nyang panghimagas. Dalawa lang sila sa bahay na ito pero andami nyang kahati sa asawa; ang opisina, ang resort, ang publikasyon, ang telepono, ang kanyang pagsusulat. Nang pinakasalan siya ni Manuel akala niya magiging katuwang at kabiyak siya nito sa kanyang buhay pero magkaiba sila ng pananaw. Hindi siya kailangan ni Manuel, hindi niya kinailangan ang isang asawa o kabiyak, kailangan siya nito bilang dekorasyon, wala silang anak, sampung taon na mula nang ikasal sila, marahil may deperensya si Manuel. Marahil nga kinailangan siya nito bilang dekorasyon upang punan ang kanyang pagkukulang. Pinigilan nyang humalo ang luha sa pagkaing kanyang inihanda, pakiramdam nya napakaliit ng mundo nya, pakiramdam nya ipinagdaramot ang hangin sa loob ng bahay na ito.

Binuksan nya ang bintana, gusto nyang umihip ang hangin sa loob at pumasok ang liwanag, gusto nyang makita ang pagbaba ng araw pero mamaya pa yun. Siguro ngayo’y nagsisimula na silang mamitas sa likuran. Bumaba si Cathy ng hagdanan, pumunta siya sa may kusina, may maliit na bintana roon kung saan puwede nyang makita ang ginagawa nila ni Rodel. Nakita nya ang mga tauhan nitong ibinababa ang isang kaing ng mangga, hinanap nya ang kinaroroonan ng lalaki, nakita nyang kumakain ito ng mangga. Bagay na bagay sa kanya a ng asul nyang polo, ang kupas nyang pantalon, ang manipis nyang bigote, ang lalaking ito ay larawan ng taong puno ng buhay. Naaliw siyang tingnan ang binata, gusto nyang makita kung paano kumakain ang isang binatang naghahanap sa kanyang soul mate. Isinubo ni Rodel ang buto ng mangga, kinagat ang laman, kinagat nya ito ng kinagat, paulit-ulit nya itong ginagawa, subo kagat, subo kagat, kay tamis siguro ng manggang iyun, aliw na aliw siya sa kinakain. Kahit kakaunti na ang laman sa buto pilit pa rin nitong hinihila ang natitirang hibla ng buto atindi pa siya nakuntento kumuha pa siya ng isa isinubo nya ito, kinagat, sinipsip, at hinihila hila sa bibig. Kaysarap, kaytamis siguro ng mangga sa kanilang bakuran. Biglang lumingon si Rodel, nakita siyang tumitingin sa kanya, umiwas siya ng tingin kunwari may inaabot siya sa bandang itaas. Lalapit sana si Rodel pero iniwan nyang bigla ang kusina, ayaw nyang isipin ng lalaki na tinitingnan siya nito ng palihim. Umaakyat siya sa taas, doon nya hihintayin ang paglubog ng araw.

Dumungaw siya sa bintana, pinatugtog nya ang isang plaka ni Beethoven. Kanina habang tinitingnan nya si Rodel, naglalakbay ang kanyang isipan, naglalakbay ito sa likod ng asul na polo, pababa sa loob ng kupas na pantaloon, inisip nya kung ano ang maaring gawin ng manipis na bigote, ng magandang pagkaukit nyang labi at ano ang puwede nyang gawin sa likod ng asul na polo, sa loob ng kupas ng pantalon. Tumayo siya at tiningnan ang sarili sa salamin, nakita nya ang repleksyon ng katawang nagiging dekorasyon sa loob ng maraming taon. Maganda lang itong tingnan pero walang buhay, hinawakan nya ang kaliwang dibdib, napapikit si Cathy at ipinasok nya ang kamay sa loob. Hinimas nya ito hanggang sa itoy nanigas, pinisil nya ang maliit nitong utong. Kakaibang sensasyon ang kanyang nararamdaman kaya inulit nya ito, gusto nya ang kanyang ginagawa, inulit nya ito hanggang sa nagsimulang bumibilis ang kanyang paghinga. Ipinasok nya ang kaliwang kamay sa loob ng kanyang palda, dahan-dahang nag-iinit ang nanahimik nyang katawan. Gumawa ang mga daliri niya ng maliliit na bilog, ikiniskis ang mga daliri na parang isang magaling na pintor. Napaangat nya ang leeg sa sensasyong nararamdaman, ahh, nagpakawala sya ng mahinang halinghing, kaysarap ng kanyang ginagawa, kaysarap ng kanyang nararamdaman. Nang ibinuka nya ang kanyang mga mata, duon lang nya nalaman ang tensyong kanina pa namumuo sa loob ng bahay na yun na anumang oras puwede itong sumabog. Nasa likuran nya si Rodel, kanina pa nanunuod sa kanya, humakbang ito papalapit, mula sa salamin nakita ni Cathy ang apoy sa kanyang mga mata. Hinawakan ni Rodel ang kanyang balikat, nakakapaso ang hawak na iyun, nakakadarang, yumuko si Rodel, inilapit ang bibig sa kanyang taynga at bumulong “dinalhan kita ng matamis na mangga.”

Naramdaman nya ang manipis nitong bigote, ang mainit nitong hininga, ang bukol sa kupas nyang pantaloon. Nagtama ang kanilang paningin sa salamin, naglakbay ang kamay ni Rodel sa pisngi ni Cathy, patungo sa kanyang mga labi, sa leeg, sa kanyang dibdib napakahusay maglakbay ng mga kamay na iyun parang may sarili itong buhay, alam na alam ang gagawin. Mula sa pagbubukas ng mga butones sa kanyang blusa, sa pagtanggal ng kanyang panloob, sa paghimas ng kanyang dibdib, ang bawat nadadaanan nitoy nabibigyan ng buhay. Naglakbay pa ang kamay na iyun sa loob ng kanyang palda, gumawa ito ng maliliit na bilog, napakahusay, napakasarap. Hinawakan nya ang kamay na iyun at ipinasok sa kanyang labi, hinalikan nya ito at sinipsip. Hinarap nya si Rodel.

Tinanggal ni Cathy ang asul na polo, ang kupas na pantalon habang nagsasanib ang kanilang mga labi. Naglalakbay ang mga labi ni Rodel mula sa kanyang leeg, pababa sa kanyang dibdib patungo sa tiyan hanggang sa ibaba nito. Kung paano kinain ni Rodel ang buto ng mangga kanina ay ganun din ang ginagawa sa kanya ni Rodel ngayon, paulit-ulit na para siyang batang mauubusan, ngayo’y tinutugunan niya ang likas na pandama ng kanyang katawan, at ang sumunod nooy wala na sa kanyang isipan. Ang tanging nakikita nya ngayo’y diploma, nakasiwang na bintana, wall clock, piyano, at siya…. nasa isang malambot na sofa. Sa ganuung posisyon naiintindihan na nya ngayon ang nararamdaman ni Sofi dahil katulad nito umuuungol na rin siya, sumasabay ang kanilang mga ungol at halinghing sa musika ng plaka, sa indayog ng kanilang katawan. Humuhuni ang ibon sa labas at nakikisabay ito sa ritmo ng kanilang ginagawa, at ang hinihintay nya kaninay dumating, nagsimulang magpinta ang araw sa langit, isinasabog nito ang kulay sa kapaligiran, humahalo ang kulay na iyon sa katawan nilang dalawa habang nirarating nila ang rurok, paulit ulit, pabilis ng pabilis katulad ng malakas nilang mga ungol at halinghing hanggang sa naramdaman ni Cathy ang kakaibang likido sa loob nga kanyang sinapupunan.

-------------------------

Dumaan si Manuel sa isang malaking tindahan, bumili siya ng bagong kolyar para kay Sofi dahil luma na yung dati. Bumili rin siya nga bagong damit para sa asawa na siguro ngayo’y tapos nang trabahuin ni Rodel o ni Paolo. Tauhan at pinsang malapit nya si Rodel, inutusan nyang anakan ang asawa dahil matagal na nitong gustong magkaanak at alam nyang hindi nya kayang ibigay yun. Pagkatapos ng kanilang usapan mawawala si Rodel, mabubuntis si Cathy, kukupkupin nya ang bata, palalakihin, aakuhing parang anak. Katulad ni Sofi, hindi na aalis sa poder nya ang asawa, at patuloy itong susunod sa kanya bilang maybahay dahil sa magiging anak nila, at dahil na rin sa isang kasalanan. Napangiti si Manuel bibili siya ng isang magandang pumpon ng bulaklak para sa asawa.

Pamahiin

2006-10-04T07:53:00.000-07:00

Sa pag-kagat ng dilim,

sa pag-alulong ng aso,

dahan-dahang gumalaw

ang mga gagamba sa yungib;

mahahaba ang kanilang galamay,

balahibuin ang mukha’t

nanlilisik ang mga matang

sumugod sa iyong dampa

kung saan,

bulag mo silang tinanggap.

Dahan-dahan silang,

umakyat sa iyong mga paa,

pumasok sa iyong bibig at mata,

gumapang sa liblib ng iyong utak

at doo’y gumawa

ng maraming sapot –

na iyong pinamahayan,

gumapang kang palingkis

sa bawat hibla ng sapot

at kagaya ng bibliya

ginawa mo itong

pang-araw araw na gabay;

pusang itim, basag na salamin

nuno sa punso, sukob sa kasal.

Ngayon,

ang kalahati ng katawan mo’y tao

at ang kalahati’y gagamba.

Bukas, o:p>

sa pag-kagat ng dilim,

sa pag-alulong ng aso,

magiging isa kanang ganap na

yungib.

- May 2006-

YELO

2006-10-03T02:46:00.000-07:00

Sa maliit
na espasyo ng baso
pinagkasya ko
ang hungkag
na pakiramdam,
may kislap ngunit

basag-basag ko itong
isiniksik upang
makipagtalik
sa yelo ngunit
naiiwang
tumatagaktak;
malamig
nag-iisa
naghahanap
doon sa
nakadadarang na
musika
ilaw, usok
laman, hiyawan
na nagtatapos
sa upos ng sigarilyo
alak sa baldosa
suka sa kubeta.

Katulad
ng mga umiikot na ilaw,
ang aking
pagbabasakaling
mapunuan ang pusong
tuluyan nang naging
yelo sa loob
ng maliit na baso;
nalalango,
nakalilimot
at sa halip na
maging buo ay
lalo lamang
natutunaw upang

muling maghanap.

Hindi siya ang Prinsipe na sinasabi ni Machiavelli

2006-10-03T02:41:00.000-07:00

Askal

“I will bring you a drug-free city.” Davao City Mayor"

Isang gabing nahihimbing ako,
ay nasukol ang isang askal
sa isang sulok ng syudad;

hinambalos ng kwarentay singko
ang kanyang ulo,
pinukpok at hinagis sa pader,
isinilid siya sa sako,
pagkatapos ay kinaladkad
ang kanyang katawan sa semento
hanggang sa diniligan
ng kanyang dugo ang lupa
at dumaloy ito sa maitim
na katawan ng estero.

Sa mga gabing pinagsaluhan
pala natin ang mga hele at panaginip
ay may nagbabayad ng ipinangakong
kapayapaan dahil sa banda roon
ay tinutugis ng mga gwardya
ang mga askal na katulad
mong iniluluwal ng karimlan

Marami pala ang nagmamasid sa iyo;
sa tuwing lalabas ka ng bahay
may matang nagbabantay,
sa bawat taong iyong kinakausap
may kamay na naglilista
may bitag na naghihintay.
At paggising ko,
nalaman kong ikaw na
ang tinakpan ng dyaryo.

Ito marahil ay kabayaran,
pero bakit hindi kasali
ang mga leon at tigre.
Ano itong napapanaginipan
kong kapayapaan?

Tissue Paper

2006-10-03T02:39:00.000-07:00

Ito yung pinampahid mo,

nang lumagapak ang pansit
sa iyong pisngi,
nang nahuhulog
ang pagtitimpi sa
iyong mga mata.

Ito yung pinanlinis mo,

sa isinukang pagkain nya
nang malasing,
sa naisukang dugo mo
nang siyay mag-amok.

Mula nang ika’y ikinasal,

ikaw, at ang tissue paper
ay umiikot-ikot
matapos ipampahid sa dumi,
lamukusin,
at i-flush sa inidoro.

Tandaan mong hindi kayo
magkatulad.
Published by Dalityapi.Com- June 2006 Issue

Telebisyon

2006-10-03T02:34:00.000-07:00

Palipat -lipat tayo
ng channel sa telebisyon
dahil kapwa natin inaapuhap
ang di tiyak na damdaming namumuo,
inakala nating kilala ang isat-isa
ngunit hindi nang
magdamag nating pinagsaluhan
ang telebisyon sa kwarto.

Humihiyaw ang ating
mga buntung hininga
ngunit nanaig ang bawat kilik ng
remote control na pinili nating
paglaruan (o tayo ang napaglalaruan)
upang iwasan ang mga tanong
na paano at bakit kung saan
umaasa tayong maglalaho
sa madadramang usapan ng mga
soap opera at advertisements,

at habang ipinapakilala ng telebisyon
ang lawak ng mundo ay
naging parang selda
ang kwartong ito ng isang
nag-aakusa at isang inaakusahan
nang biglang may kumatok sa pintuan,
may pinaslang sa balita,
pinasabog ng Israel ang Lebanon
at nagluwa ng lava ang Mayon.

saka ka lang kumibo at nagkomento.

Marahil tumagos sa atin ang mga lava
at punglong pinakawalan nila
dahil katulad ng mga biktima
tinutugis tayo ng ala-ala.

-August 2006-